Çocukluk döneminde geçirilen su çiçeği enfeksiyonu sonrasında sinir köklerinde uykuya yatan virüsün, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktif hale gelmesiyle oluşan zona hastalığı vakalarında son dönemde belirgin bir artış yaşanıyor. Liv Hospital Ankara Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, yoğun stres, uykusuzluk ve aşırı yorgunluğun bağışıklık direncini düşürerek hastalığı tetiklediğini belirtti.

Elektrik Çarpması Hissi ve Sıvı Dolu Lezyonlar

Virüsün reaktive olma sürecini anlatan Prof. Dr. Duran Tok, bağışıklık sistemi düştüğünde virüsün sinir trasesi boyunca cilde ulaştığını ifade etti. Tok, hastalığın o bölgede elektrik çarpması şeklinde şiddetli ağrılar, batma, yanma ve ciltte içi sıvı dolu kabarcıklar (lezyonlar) şeklinde ortaya çıktığını vurguladı.

Göz Çevresinde Görülürse Körlük Yapabilir

Hastalığın vücutta en sık görüldüğü bölgelere değinen Prof. Dr. Tok, virüsün tek bir sinir hattını takip etmesi nedeniyle döküntülerin vücudun yalnızca sağ ya da sol tarafında kuşak şeklinde dizildiğini ve orta hattı geçmediğini belirtti.

Olguların yarısından fazlasının göğüs kafesi ve sırtta, ikinci sıklıkta ise bel ve karın bölgesinde görüldüğünü aktaran Tok, şu kritik uyarıda bulundu:

"Yine yüz ve göz çevresinde de görülebilir ki bu durumda alın, şakak ve göz çevresindeki sinir tutulabilir. Göz tutulumu acil müdahale gerektirir, tedavi gecikirse kalıcı görme hasarı bırakabilir."

Zona Vakalarını Artıran 3 Temel Faktör

Son dönemdeki artışın ardında bağışıklık dengesindeki değişimlerin yattığına işaret eden Prof. Dr. Tok, rol oynayan 3 önemli faktörü şöyle sıraladı:

• Toplumun yaşlanması: Ortalama insan ömrü uzadıkça yaşla birlikte hücresel bağışıklık doğal olarak zayıflıyor ve yaşlı nüfusta hastalık daha sık görülüyor.

• Kronik stres ve tükenmişlik: Uyku bozuklukları, ağır iş temposu ve kaygı vücutta kortizol seviyesini yükselterek uyuyan virüsü harekete geçiriyor.

• Kronik hastalıklar ve ilaçlar: Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid gibi bağışıklığı baskılayan ilaçlar virüsün uyanmasını kolaylaştırıyor.

Her yaşta görülebilse de riskin 50 yaşından sonra ciddi artış gösterdiğini kaydeden Tok, 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatında en az bir kez zona geçirdiğini söyledi.

Zona Doğrudan Bulaşır mı?

Hastalığın bulaşıcılığına açıklık getiren Prof. Dr. Tok, bir kişiden diğerine doğrudan zona bulaşmadığını ancak içi su dolu kabarcıkların patlamasıyla çıkan sıvının, daha önce suçiçeği geçirmemiş veya aşısı olmamış kişilere temas etmesi halinde bu kişilerde suçiçeği gelişebileceğini belirtti. Döküntüler kabuk bağladığında bulaşıcılık sona eriyor.

Kalıcı Sinir Hasarına Karşı İlk 72 Saat Kritik

Zona tedavisi sürecinde zamanla yarışıldığını hatırlatan Prof. Dr. Duran Tok, belirtilerin fark edildiği andan itibaren ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmasının şart olduğunu vurguladı. Zamanında müdahale edilmediğinde döküntüler iyileşse bile aylarca ya da yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrıları (postherpetik nevralji) gelişebiliyor.

Zona Aşısı Yüzde 90'ın Üzerinde Koruma Sağlıyor

Koruyucu tedbirlerin başında aşının geldiğini ve zona aşısı ile hastalığın yüzde 90'ın üzerinde engellenebildiğini belirten Prof. Dr. Tok, kimlerin aşı olması gerektiğini şu sözlerle özetledi:

• 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinler (suçiçeği geçirip geçirmediğini hatırlamasa dahi)

• 18 yaş ve üzerinde olup bağışıklık sistemi baskılanmış veya baskılanma riski taşıyan bireyler

• Daha önce zona geçirmiş kişiler (hastalık ömür boyu bağışıklık bırakmadığı için)

Mevsimsel bir zorunluluğu bulunmayan aşının, aktif atak geçirenlerde semptomlar tamamen bittikten 1 ay sonra yapılabileceğini söyleyen Tok, aşının 2 ila 6 ay arayla toplam 2 doz halinde koldan kas içine uygulandığını aktardı. Prof. Dr. Tok, korunmak için stres yönetimi, uyku düzeni ve şüpheli belirtilerde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini sözlerine ekledi.