Yetişkinlikte Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), zihinsel süreçlerden günlük rutinlere, iş yaşamından ikili ilişkilere kadar hayatın pek çok alanında belirgin güçlüklerle kendisini gösteren nörogelişimsel bir durum olarak öne çıkıyor. Çocukluktaki dış hareketliliğin yerini içsel bir huzursuzluğa bıraktığı bu süreçte bireyler, zamanı yönetme ve sorumlulukları eyleme dökme noktasında kronik tıkanmalar yaşayabiliyor.
Medicana International İzmir Hastanesi Psikoloji Bölümü'nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlik döneminde sıklıkla göz ardı edilen DEHB tablosunun iş ve özel hayat üzerindeki etkilerine dikkat çekerek, uygulanabilecek bütüncül müdahale yöntemleri hakkında önemli değerlendirmelerde bulundu.
Zihinsel Koşturma ve Zaman Yönetimi Sorunu
Çocukluk döneminde gözlenen koşturma veya sırada sabit duramama gibi dış hareketliliğin yetişkinlikte şekil değiştirdiğini belirten Klinik Psikolog Burçin Deniz, "Yetişkinlik evresinde dış hareketlilik yerini bir huzursuzluğa, zihinsel bir koşturma haline ve uzun süre oturmayı zor kılan bacak sallama, kalem çevirme gibi fiziksel kıpırtılara bırakabilir. Bu tablonun merkezinde; bireyin günlük yaşamını planlama, organize etme, öncelik sırasına koyma, dürtüleri kontrol etme ve duyguları dengeleme becerilerinde yaşadığı kronik aksamalar yer alır" dedi.
Zihinsel olarak yapması gereken sorumlulukları çok iyi bilmesine rağmen bireyin bunları eyleme dökmekte zorlandığını ifade eden Deniz, zaman yönetimi güçlüklerinin bir işe ne kadar süre ayrılacağını öngörmeyi zorlaştırdığını, bu durumun da geç kalma, randevuları kaçırma ve işleri son dakikaya bırakma gibi sorunlara yol açtığını aktardı.
İş Hayatında Yanlış Etiketlenme Riski
DEHB'li bireylerin hem profesyonel yaşamda hem de günlük rutinde tükenmişlik yaşayabildiğine dikkat çeken Deniz, şu bilgileri paylaştı:
"Sıradan işler gözde büyür, görevler son ana kadar ertelenir ve yoğun zaman baskısıyla bitirilmeye çalışılır. Ev, çalışma masası veya dijital dosyaların sürekli dağınık olması; anahtar, cüzdan ve telefon gibi temel eşyaların sıkça kaybedilmesi günlük yaşam enerjisini tüketir. Bunun yanı sıra bütçe planlaması yapamama, dürtüsel alışverişler ve fatura ödemelerini unutma gibi finansal zorluklar da sık görülür. Rutin işleri takip edememe ve detayları gözden kaçırma nedeniyle iş yerinde ilgisiz, tembel veya sorumsuzca davranıyor şeklinde olumsuz değerlendirilmeler, kişinin özsaygısını ve iş motivasyonunu zedeler."
İkili İlişkilerde İletişim Çatışmaları
Hastalığın ortak yaşam alanını ve ikili ilişkileri de yıpratabildiğini kaydeden Klinik Psikolog Burçin Deniz, partneri konuşurken zihnin başka yere kayması ya da söylenenlerin unutulmasının karşı tarafça "beni umursamıyor" şeklinde algılanabildiğini belirtti. Duygu düzenleme zorluklarına bağlı ani öfke patlamalarının ve ev işlerinin organizasyonundaki aksamaların ilişkilerde ek gerginlik oluşturduğunu ifade etti.
Bütüncül Tedavi ve Pratik Çözüm Önerileri
Yetişkinlerde DEHB ile baş etme sürecinde uygulanabilecek pratik adımları sıralayan Burçin Deniz, sözlerini şöyle tamamladı:
Planlama Araçları Kullanın: Her şeyi akılda tutmaya çalışmak yerine alarm, post-it ve akıllı telefon hatırlatıcılarını rehber edinin; büyük işleri minik parçalara bölerek erteleme davranışını aşın.
24 Saat Kuralını Uygulayın: Dürtüsel harcamaları kontrol altına almak için internet alışverişlerinde sepeti onaylamadan önce 24 saat bekleyin, faturaları otomatik ödemeye bağlayın.
Suçlayıcı Dilden Kaçının: İlişkilerde yaşanan dalgınlıkları kişisel algılamak yerine iki tarafın da çözüm sürecine aktif katılması, öfke anlarında ise kısa bir mola vererek sakinleştikten sonra iletişim kurulması çatışmaları önler.
Uzman Desteği Alın: Bu davranışsal yöntemlerin psikoterapi sürecinde ele alınması ve psikiyatrik değerlendirme ile eş zamanlı yürütülmesi yaşam kalitesini belirgin şekilde artırır.