İnsan ilişkilerinde bazen tekrar eden bir şey fark edilir:
aynı tür tepkiler, aynı ilişki döngüleri, aynı çatışma biçimleri… farklı zamanlarda, farklı kişilerle bile.

İşte kişilik bozuklukları, bu “kalıcı davranış ve düşünce örüntülerinin” kişinin hayatına belirgin şekilde yön vermesiyle karakterize bir klinik alanı ifade eder.

Burada önemli nokta şudur:
Mesele tek bir davranış değil, davranışın zaman içinde değişmeyen tarzıdır.

Künt / Eksantrik Küme

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Bu yapıda kişi çevresine karşı belirgin bir güvensizlik ve şüphe eğilimi gösterebilir.
Niyet okuma, yanlış anlaşılma ihtimaline karşı sürekli tetikte olma hali ön plandadır.

“Bana karşı bir şey mi var?” düşüncesi sık devreye girebilir.

Şizoid Kişilik Bozukluğu

Bu kişiler çoğu zaman sosyal ilişkilerden uzak, içe dönük ve duygusal ifadeleri sınırlı bir yapı sergileyebilir.

Yakınlık ihtiyacı zayıf görünür; yalnızlık çoğu zaman bir tercih gibi yaşanır.

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Bu yapıda sosyal ilişkilerde belirgin zorluklar, sıra dışı düşünme biçimleri ve algısal deneyimler görülebilir.

Kişi dışarıdan “farklı”, “alışılmadık” ya da “ekzantrik” olarak algılanabilir.

Dramatik / Duygusal / Dürtüsel Küme

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Toplumsal kurallara, başkalarının haklarına ve sosyal normlara karşı belirgin ihlaller görülebilir.

Dürtüsellik ve sonuçları dikkate almama eğilimi ön plandadır.

Borderline Kişilik Bozukluğu

Duygu durumunda yoğun dalgalanmalar, ilişkilerde iniş çıkışlar ve terk edilme korkusu belirgin olabilir.

İlişkiler çoğu zaman “ya çok yakın ya çok uzak” şeklinde uçlarda yaşanabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu

Dikkat çekme ihtiyacının yoğun olduğu, duyguların dışa vurumunun belirgin ve dramatize olabildiği bir yapı görülebilir.

Sosyal etkileşimlerde görünür olma ihtiyacı baskın olabilir.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Benlik algısında aşırı önem atfetme, takdir edilme ihtiyacı ve empati alanında zorlanmalar görülebilir.

Dışarıdan güçlü görünümün altında kırılgan bir benlik yapısı bulunabilir.

Anksiyöz / Korkulu Küme

Kaçıngan Kişilik Bozukluğu

Eleştirilme ve reddedilme korkusu nedeniyle sosyal ilişkilerden kaçınma eğilimi görülebilir.

Yakınlık isteği olsa bile, bu yakınlığa dair kaygı davranışı belirler.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Karar verme ve sorumluluk alma süreçlerinde başkalarına aşırı bağımlılık görülebilir.

Terk edilme korkusu ilişkileri yönlendiren temel unsurlardan biridir.

Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Mükemmeliyetçilik, kontrol ihtiyacı ve düzen arayışı belirgin olabilir.

Esneklikten çok kural ve yapı odaklı bir yaşam tarzı görülebilir.

Diğer / Spesifikasyonlar

Bazı kişilik örüntüleri klasik kümelere tam olarak uymaz ama yine de klinik açıdan anlamlıdır.

Bu durumlar, bireyin yaşamını, ilişkilerini ve işlevselliğini etkileyen özgün yapılar olarak değerlendirilir.

Kişilik bozuklukları “kişiliğin bozuk olması” değildir.

Daha çok, kişiliğin erken dönemden itibaren şekillenen ve zamanla katılaşan ilişki kurma, düşünme ve duygu düzenleme biçimlerini ifade eder.

Bu yapılar çoğu zaman kişinin “bilinçli seçimi” değildir; öğrenilmiş ve otomatik hale gelmiş örüntülerdir.

Bu alandaki en önemli yaklaşım yargılamak değil, anlamaktır.

Psikoterapi, özellikle uzun vadeli ve ilişki odaklı yaklaşımlar, bu örüntülerin fark edilmesi ve esnetilmesinde temel rol oynar. Gerekli durumlarda psikiyatrik destek de sürece eşlik edebilir.

Amaç kişiliği değiştirmek değil, kişiliğin yaşamı zorlayan yönlerini daha esnek hale getirmektir.

Kişilik bozukluğu yaşayan bir insan “zor biri” değildir.
Sadece dünyayla kurduğu ilişki biçimi zaman içinde katılaşmış olabilir.

Ve belki de en temel gerçek şudur:

İnsan değişmez değildir…
ama değişim, önce örüntünün fark edilmesiyle başlar.