Günümüzde üretim boyutları devasa seviyelere ulaşan plastikler; hava, su ve toprak aracılığıyla insan vücuduna kadar nüfuz ediyor. Çıplak gözle görülemeyen mikroplastik ve nanoplastik parçacıklarının insan biyolojisindeki varlığı, uzun vadeli sağlık etkilerine dair soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Yapılan laboratuvar incelemelerinde akciğer, kolorektal, mide ve meme gibi farklı kanser türlerine ait tümör dokularında mikroplastik izlerine rastlanması ise bilim dünyasını harekete geçiren en dikkat çekici bulgular arasında yer alıyor.

"Tümör Dokusunda Bulunması Doğrudan Kanser Sebebi Olduğunu Göstermez"

Liv Hospital Ulus Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Meral Günaldı, mikroplastik maruziyetinin insanlarda kanser sıklığını doğrudan artırdığına dair henüz yeterli epidemiyolojik kanıt bulunmadığının altını çiziyor. Farklı tümör örneklerinde parçacık tespit edilmesinin tek başına bir nedensellik sunmayacağını belirten Günaldı, mevcut tablonun bilimsel bir temkinlilikle okunması gerektiğini ifade ediyor. Laboratuvar ortamındaki bulguların insan biyolojisinde doğrudan bir kanser nedeni sayılabilmesi için çok daha kapsamlı ve uzun soluklu araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

Mikroplastikler Hücre Yapısını Nasıl Etkiliyor?

Deneysel araştırmalar, mikroplastik maruziyetinin vücutta birden fazla mekanizma üzerinden hücresel düzeyde etki yaratabileceğini gösteriyor:

• İnflamatuvar Yanıt ve Oskidatif Stres: Parçacıklar hücrelerde kronik inflamasyonu ve oksidatif stresi tetikleyerek hücresel hasara zemin hazırlayabiliyor.

• Hormonal Denge ve Sinyal Yolakları: Plastik bileşenindeki kimyasalların hormonal sistem üzerindeki etkileri ile PI3K/Akt/mTOR gibi hücre büyümesini düzenleyen sinyal yolakları deneysel olarak inceleniyor.

• Çevresel Taşınım: Mikroplastik yüzeylerinin diğer çevresel kirleticileri vücut içine taşıma potansiyeli risk tablosunu genişletiyor.

Genç Yaşta Artan Kanserlerin Tek Sorumlusu Plastikler mi?

Son yıllarda 50 yaş altı bireylerde bazı kanser türlerinin görülme sıklığı artış gösteriyor. Ancak bu durumu yalnızca çevreye yayılan mikroplastiklerle bağdaştırmak bilimsel açıdan eksik bir yaklaşım olarak görülüyor. Aynı zaman diliminde obezite, hareketsiz yaşam, sigara, alkol ve beslenme alışkanlıklarındaki negatif değişimlerin de paralel olarak arttığını belirten Prof. Dr. Günaldı, tek bir faktörü sorumlu tutmanın doğru olmadığını vurguluyor.

Kanserden Korunmada Kanıtlanmış Adımlara Odaklanmalı

Toplumda lüzumsuz bir panik havası oluşturmadan bilimsel gelişmeleri izlemenin en doğru yol olduğunu söyleyen uzmanlar, öncelikli korunma stratejilerini şöyle sıralıyor:

• Sigara, tütün ürünleri ve alkolden kesin olarak uzak durmak.

• Düzenli fiziksel aktiviteyi hayatın merkezine alarak ideal kiloyu korumak.

• Yaş ve kişisel risk profiline uygun rutin kanser taramalarını aksatmamak.

• Sıcak gıda ve içecekleri plastik kaplarda uzun süre bekletmeyerek bireysel plastik maruziyetini azaltmak.