Türkiye’nin otomotiv sektöründe küresel bir üs olma hedefiyle Çinli üreticilere sağladığı milyarlarca liralık teşvik ve muafiyetler, yatırımların durma noktasına gelmesiyle Meclis gündemine oturdu. İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Balıkesir Milletvekili Burak Dalgın, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın yanıtlaması istemiyle yazılı soru önergesi vererek, BYD’nin Manisa yatırımını askıya alma iddialarını ve Chery’nin Samsun’daki fabrika planının akıbetini sordu.

İki Yılda Dev Muafiyet, Sıfır Yatırım İddiası

Temmuz 2024’te imzalanan anlaşma uyarınca, Türkiye’de fabrika kurmayı taahhüt eden BYD’ye Çin’den ithal ettiği araçlar için ek gümrük vergisi muafiyeti sağlanmıştı. Burak Dalgın, firmanın bu avantaj sayesinde son 10 ayda Türkiye pazarında 26 bin 610 araç satarak yaklaşık yüzde 4 pazar payı elde ettiğini vurguladı.

Dalgın, BYD’nin iki yıl boyunca ciddi teşviklerden yararlanmasına rağmen yatırım tarafında somut bir adım atmadığını belirterek, bu durumun Türkiye’nin 46,3 milyar dolara ulaşan Çin ile dış ticaret açığını daha da derinleştirdiğine dikkat çekti.

Bakan Kacır’a Yaptırım ve Teminat Soruları

Meclis’e sunulan önergede Bakan Kacır’a yöneltilen sorular, sağlanan ayrıcalıkların geri alınıp alınmayacağına odaklandı. İYİ Partili Dalgın, BYD'nin gümrük muafiyetiyle elde ettiği ilave kazancın bugüne kadar yaptığı yatırım tutarını aşıp aşmadığının açıklanmasını istedi. Ayrıca, taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda Çin bankalarındaki teminat mektuplarının nakde çevrilip çevrilmeyeceği ve firmaya hangi yaptırımların uygulanacağı sorusu yöneltildi.

Chery de Türkiye Fabrikasından Vaz mı Geçiyor?

Önergenin bir diğer kritik bacağını ise bir başka Çinli dev olan Chery oluşturdu. 2025 yılında basına yansıyan, Chery’nin Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) ortaklığıyla Samsun’da kurmayı planladığı fabrika projesi hakkında da bilgi istendi. Dalgın, Chery yatırımında bağlayıcı bir anlaşma, ilerleme takvimi veya teminat mekanizması olup olmadığını sorgulayarak, BYD krizinin Chery cephesine sıçrayıp sıçramadığının netleştirilmesini talep etti.