Türk-ABD İlişkileri 17. Yüzyıla Kadar Uzanıyor

Türk-Amerikan ilişkileri, Amerikan gemilerinin Akdeniz'de ticaret yaptığı 17'inci yüzyıla kadar uzanıyor.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın 15'inci Beyaz Saray ziyareti, ilişkilerin, dünyada yaşanan gelişmeler sebebiyle belki de en kritik olduğu döneme rastlıyor.

AMERİKAN GEMİLERİNİN AKDENİZ'E GELMESİYLE BAŞLADI

Amerikalıların, Osmanlı İmparatorluğu ile ilk teması, 17'inci yüzyılda Amerikan ticaret gemilerinin Akdeniz'de Osmanlı topraklarında ticaret yapması ile başladı.

O zamana dek bütün anlaşmalarını İngilizce olarak yapan Amerikalılar, sadece Cezayir ile ticaret anlaşmalarını Osmanlıca yapmak mecburiyetinde kalmıştı.

ABD 1803'TE İSTANBUL'A BÜYÜKELÇİ ATADI ANCAK...

1803 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin İstanbul nezdinde atadığı büyükelçi, Bab-ı Ali tarafından tanınmayınca, Amerikan elçisi Portekiz'e dönmek zorunda kalmıştı.

DİPLOMATİK İLİŞKİLER 1981'DE BAŞLADI

Osmanlı'nın Amerika'yla gerçek anlamda diplomatik ilişkileri 1831 yılında başladı..

Birinci Dünya Savaşı'nda geliştirilen Wilson ilkeleri, Kurtuluş Savaşı'nda bozulunca, Türk-Amerikan ilişkilerinde bir durgunluk dönemine girildi.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI "MÜTTEFİKLİK" DÖNEMİ

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından iki ülke arasında müttefiklik dönemi başladı. Amerika Birleşik Devletleri, Truman yardımı ile Türkiye'ye geniş çaplı ekonomik ve askeri yardım başlattı.

Soğuk Savaş yılllarında Sovyetler Birliği tehditine karşı, Türkiye Amerika Birleşik Devletleri'nin yanında yeraldı, 1952 yılında NATO'ya girince de müttefiklik dönemi başladı.

Türkiye dış politikasında 1962 Küba füze krizine kadar Amerika Birleşik Devletleri ile aynı paralelde hareket etti.

KIBRIS BARIŞ HAREKATINDA İLİŞKİLER DONDU

1964 yılında Amerikan Başkanı Johnson'ın Kıbrıs konusu ile ilgili dönemin Başbakanı İsmet İnönü'ye gönderdiği mektupla gerilen Türk-Amerikan ilişkileri 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'yla donma noktasına geldi.

Türk askerinin adaya çıkmasının ardından Washington NATO'daki müttefiki Türkiye'ye silah ambargosu uyguladı.

ÖZAL'LA BİRLİKTE YENİDEN SICAK İLİŞKİLER

Türk Amerikan ilişkileri, 1980 askeri darbesinin ardından ivme kazandı, Özal zamanında yeniden sıcak günlerine döndü.

ORTADOĞU'DAKİ DURUM TÜRKİYE'NİN STRATEJİK ÖNEMİNİ KORUDU

Sovyetler Birliği'nin dağılması ile Türkiye'nin stratejik öneminin azaldığı tartışmaları yapılırken, Ortadoğu'daki gelişmeler bu argümanı geçersiz kıldı.

KÖRFEZ SAVAŞINDA TÜRKİYE'DEKİ ÜSLER DE KULLANILDI

Amerika Birleşik Devletleri, 1991 yılında Birinci Körfez Savaşı'nda Türkiye'deki üslerini kullandı. Hem Demirel, hem de Çiller hükümetleri, Özal'ın ardından Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkileri derinleştirdi.

11 EYLÜL SALDIRILARI İKİ ÜLKEYİ YAKIN İŞBİRLİĞİNE YÖNELTTİ

Ortadoğu'daki gelişmeler, iki müttefiki daha yakın işbirliğine yöneltti. Washington yönetimi, 11 Eylül saldırılarının ardından, terörle mücadelede Ankara ile aynı safta yer aldı ve PKK'yı terör örgütü ilan etti.

Bu desteğe Türkiye de Afganistan'a asker gönderen ilk ülkelerden biri olarak karşılık verdi.

TEZKERENİN MECLİS'TEN GEÇMEMESİ İLİŞKİLERDE SOĞUK RÜZGARLAR ESTİRDİ

İkinci Körfez Savaşı'nda, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin, Irak'a gönderilecek Amerikan askerleri için hükümete tezkere vermemesi, Ankara ile Washington arasında buz gibi rüzgarlar esmesine yol açtı.

Ermeni iddialarını içeren yasa tasarısının 2010 yılında Temsilciler Meclisi'nin Dışilişkiler Komitesinden geçmesi de ikili ilişkileri yeniden gerdi.

TÜRKİYE'NİN ORTADOĞU'DAKİ ROLÜ ARTIYOR

Obama döneminde Pentagon tarafından hazırlanan “küresel liderliği sürdürmek: 21.yüzyıl için savunma öncelikleri” raporunda, Amerika’nın yeni dönemde önceliğini Ortadoğu'dan Asya-Pasifik bölgesine kaydıracağını açıkça belirtiyordu.

Ancak Arap Baharı, İran'ın nükleer programı, Suriye'deki kanlı savaş, İsrail'in durumu Amerika Birleşik Devletleri'nin ayağını Ortadoğu'dan çekmesini zorlaştırıyor, Türkiye'nin bölgedeki önemini daha da artırıyor.

Obama yönetimi de, Ortadoğu'daki politikaları çerçevesinde, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin düzelmesi için telkinde bulunuyor, Türk-İsrail ilişkilerini yeniden rayına oturtmaya çalışıyor.

İSRAİL'İN ÖZÜR DİLEMESİNDE OBAMA ÖNEMLİ ROL OYNADI

Netanyahu'nun Mavi Marmara dolayısıyla Türkiye'den özür dilemesinde, Obama önemli rol oynadı.

Gözlemciler, Amerika İsrail'in güvenliğini garanti altına almadıkça, Ortadoğu'dan vazgeçemez yorumunu yapıyor.

TRT Haber

derleyen; Müjdat GÖKÇE