Çinli otomotiv devi BYD'nin Manisa'da kurmayı planladığı üretim tesisini askıya alması, Türkiye'de sağlanan yatırım teşviklerinin geleceğini de gündeme taşıdı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, yatırım taahhüdünün yerine getirilmemesi nedeniyle şirkete verilen desteklerin geri alınmasına yönelik hukuki ve idari süreci başlatmaya hazırlanıyor.
2024 yılında imzalanan anlaşmayla, Manisa'da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip ve yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırım değerindeki fabrikanın 2026 yılı sonuna kadar üretime başlaması hedefleniyordu. Ancak geçen iki yıllık süreçte projeye ilişkin somut bir yatırım gerçekleşmedi.
Bakan Kacır: Kamunun hakları güvence altında
Konu, TBMM'nin de gündemine taşındı. Milletvekillerinin yazılı soru önergelerini yanıtlayan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır, yatırımın proje bazlı teşvik sistemi kapsamında desteklendiğini hatırlattı.
Kacır, yatırımın tüm şartlarının, takviminin ve şirketin yükümlülüklerinin sözleşmede açık şekilde tanımlandığını belirterek, teşvik mevzuatında yer alan yaptırımların BYD için de eksiksiz uygulanacağını vurguladı.
Bakan Kacır açıklamasında, "Kamunun hak ve menfaatleri güçlü şekilde teminat altına alınmıştır." ifadelerini kullandı.
Vergi muafiyetleri faiziyle geri alınacak
Yürürlükteki proje bazlı yatırım teşvik mevzuatı gereği, yatırım taahhüdünün yerine getirilmemesi durumunda şirketin yararlandığı tüm avantajlar geri istenecek.
Bu kapsamda BYD'nin sunduğu teminat mektuplarının devreye alınması, yatırım nedeniyle sağlanan desteklerin iptal edilmesi ve gümrük vergisi muafiyetiyle Türkiye'ye getirilen araçlar için ödenmeyen vergilerin gecikme faiziyle birlikte tahsil edilmesi bekleniyor.
Yüzde 40'lık gümrük avantajı sona eriyor
BYD, Manisa'da üretim yapma taahhüdü sayesinde Çin'den ithal ettiği araçlarda uygulanan yüzde 40 ilave gümrük vergisinden muaf tutulmuştu.
Yatırımın gerçekleşmemesi nedeniyle bu muafiyet hükümsüz hale gelecek. Böylece daha önce ithal edilen araçlar, hiç teşvik uygulanmamış gibi normal vergi tarifesi üzerinden değerlendirilecek ve oluşan kamu zararının şirketten tahsil edilmesi gündeme gelecek.
Arazi tahsisi de iptal edilecek
Yatırımın tamamen iptal edilmesi halinde sadece mali teşvikler değil, Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde BYD'ye tahsis edilen yatırım arazisi de geri alınacak.
Böylece devlet, hem vergi kaybının telafi edilmesini hem de yatırım amacıyla ayrılan kamu kaynaklarının yeniden değerlendirilmesini sağlayacak. Sürecin, ilgili teşvik mevzuatı çerçevesinde hukuki ve idari işlemler tamamlandıktan sonra resmen yürürlüğe girmesi bekleniyor.