Söyleşi: Selvet ÇETİN
Sayın Masoviç, isterseniz Srebrenica'da yaşananlara kısaca değinelim. Srebrenica'da gerçekte ne yaşandığı tam olarak biliniyor mu ?
Teşekkür ederim. Srebrenica bildiğiniz gibi savaş döneminde BM koruması altında bulunan ve güvenli bölge statüsü verilen bir kentti. Nüfusun % 80'i Boşnaklardan oluşuyordu. 10 Temmuz 1995 tarihinde Sırp silahlı milisleri kenti kuşattılar, bazı BM askerlerini rehin aldılar ve karşılığında BM Koruma Gücü'nden kenti terk etmelerini istediler.Fransız General Bernar Zanvije bu tehditlere boyun eğerek Koruma Gücü askerlerini geri çekti ve katliam böyle başladı. Size şunu söyleyebilirim ki BM Boşnakların hiçbir zaman unutamayacakları bir ihaneti gerçekleştirdi Srebrenica'da. Katliamdan kurtulabilenlerin ve bazı Hollandalı askerlerin anlattıkları bu ihaneti doğrulamaktadır. Öyle bir ihanet ki bu, BM askerleri Sırplara silah, araç ve kıyafet dahi dağıttılar. BM'nin verdiği üniformaları giyen Sırp askerleri kendilerini BM askeri gibi tanıtıp Boşnakları teslim aldı ve toplu olarak katletti. Katliamı gözleriyle gören ancak aldığı emir gereği hiçbir şey yapamayan bir Hollandalı BM askerinin kaldığı odanın duvarında şöyle bir yazı bulundu: "UN United Nothing-Birleşmiş Milletler Hiç" Çaresizliği ve BM'ye olan öfkeyi yansıtan anlamlı bir mesaj bu bence.
Soykırım sonrası yaşanan hukuki ve siyasi süreci nasıl değerlendiriyorsunuz, sizce Srebrenica kurbanları için adalete erişim sağlanabilir mi ?
Açıkçası endişelerimiz ve güvensizliğimiz devam ediyor. Herşeyden önce aradan 10 yıl geçmesine rağmen Karadziç ve Mladiç serbestçe dolaşıyorlar. Sırbistan Hükümeti bugün Srebrenica için özür diliyor ama katliam sorumlularının yakalanması için hiçbir adım atmıyor. Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi Savcıları siyasi baskılardan yakınıyorlar. Doğrusunu isterseniz bu kişiler bazı ülkeler tarafından korunduğu sürece mahkeme önüne çıkarılmaları zor görünüyor. Bu yüzden tüm Srebrenica dostlarının yargı sürecinin hızlanması ve adaletin gerçekleşmesi için çaba harcamaları gerektiğine inanıyorum. Sivil toplumun desteği ve baskısı olmadan sonuç alınmasının neredeyse imkansız olduğu anlaşılıyor.
Uluslararası Mahkeme dönemin BM ve NATO yetkililerini de soruşturma için Lahey'e davet etti mi acaba ?
Bildiğim kadarıyla hayır. Sırp askeri ve siyasi sorumlular için yakalama emri çıkartıldı. Karadziç ve Mladiç geçen yıllar boyunca Sırbistan'da defalarca göründüler ama NATO göstermelik bir iki operasyon yaptı ve ondan da sonuç alınamadı. Tabi ki dönemin BM ve NATO yetkilileri de katliamdaki rolleri dikkate alındığında mahkemeye çağırılmalı ve gerekirse yargılanmalıydı ama olmadı.
Başkanlığını yaptığınız komisyonun çalışmaları nasıl gidiyor, elde ettiğiniz bulgulardan kısaca bahseder misiniz ?
Srebrenica'da kaybolan kişi sayısı resmi kayıp listelerinde 8.375 olarak görünüyor.Ancak ben gerçek rakamın bunun çok üzerinde olduğuna inanıyorum.Listedeki birçok kişi belki de hiç bulunamayacak.Şu ana kadar 360 toplu mezar açılmış bulunuyor, bunların bazılarından 600'den fazla ceset çıktı.Binlerce cesede ulaştık ama daha açılmayan tespit edebildiğimiz 21 toplu mezar daha var.O toplu mezarlardan ne kadar ceset çıkacağı belli değil. Bazı toplu mezarlardan ellerinde beyaz bayrak bulunan cesetler çıktığını gördük. Bu şu anlama geliyor; İnsanlar, teslim oldukları bilindiği halde açıkça katledilmişler.
Çıkarılan cesetlerin kimlikleri ile ilgili karşılaştığınız sorunlar neler , DNA testleri sağlıklı yapılabiliyor mu ?
En büyük sorunumuz vücut bütünlüğü bozulmamış cesetlere ulaşma zorluğu.Çünkü bu cinayetleri işleyenler cesetlerin önemi bir kısmını parçalara ayırarak gömmüşler.Bir cesede ait parçaları üç ayrı toplu mezarda bulabiliyoruz.Tespit edilmesin düşüncesiyle yapılan bir uygulama bu ve bu yerlerin aralarındaki mesafe bazen 10 bazen 20 km'lik bir mesafede olabiliyor.Böyle olunca da DNA testleri ile ilgili çalışmalar uzun zaman gerektiriyor.Dünyada böylesi bir soykırıma uzmanlar ilk kez tanık oluyorlar. Kısacası işimiz oldukça zor.
Mutlaka yaptığınız çalışma çok değerli ama ben sizden çok etkilendiğiniz ve bizimle paylaşmanızda sakınca görmeyeceğiniz bir izlenim ya da anınızı rica edeceğim.
Sırplar tarafından elleri arkadan bağlanarak götürülen 6 genç ile ilgili görüntü kayıtlarını elde etmiştik.Yaşları 16-18 arasında değişiyordu ve arka arkaya sıralanmışlardı.Sırplar bilinçli olarak gözlerini bağlamadılar çünkü birbirlerinin ölümünü seyrettirmek istiyorlardı. İçlerinden biri en öne çıkartılıyor ve diğerlerinin gözü önünde ateş edilerek öldürülüyordu. Sonra bir diğerine sıra geliyordu. Bu kayıtlar Sırplar tarafından eğlenmek amacıyla çekilmişti.Kısa bir süre öncesine kadar bu tür katliam görüntülerini Belgrad sokaklarındaki seyyar cd satıcılarında bulabilirdiniz.Buna benzer çok görüntü ve çok acı öykü var aslında.
Srebrenica soykırımının unutulmaması ve sorumlular için cezasızlığın önlenmesi bakımından tüm insanlara vereceğiniz mesaj nasıl olurdu ?
Bizler kendi ülkemizde yaşanan bu katliamda geride kalanların acılarını biraz olsun hafifletmek için çalışıyoruz. Toprağı kazıyoruz, insanlarımızın cesetlerine ulaşabilmek için.Bunun ne büyük bir acı olduğunu bilemezsiniz.Binlerce aile sadece yakınlarının çürümüş bedenlerini görmek için bekliyorlar. 1 milyon'dan fazla insanımız yerinden edildi, aileler dağıldı. Tüm bunlar bizim acılarımız ama bugün insanlık dünyası Srebrenica için hala gözyaşı döküyorsa bu bizim yalnız olmadığımızı gösteriyor.Aksine bütün destekçilerimiz ile daha da güçleniyoruz. Ben özellikle Türkiye'deki kardeşlerimizin gösterdiği duyarlılığa çok teşekkür ediyorum. Ülkenizde milyonlarca Boşnak yaşıyor, burası bizim ikinci evimiz gibi. Srebrenica'yı sürekli hatırlamak gerektiğini düşünüyorum ki yeni Srebrenica'lar bir daha yaşanmasın. Herkesin bunun için yapabileceği bir şey olduğuna inanıyorum. Örneğin sizin İzmir'de yaptığınız bu anma toplantısı o kadar değerli ki gelmeden önce herkesin Bosna-Hersek'te sizin toplantınızdan bahsettiğini görmek beni çok etkiledi. Burada yaptığınız her şeyin ülkemizde ne kadar önemli olduğunu anlayabilirsiniz.Başlattığınız dilekçe kampanyasının da çok çok önemli olduğuna ve mahkemeyi mutlaka etkileyeceğine inanıyorum.Umarım herkes bu çağrıya destek olur. Ve son olarak sizlerden şöyle bir ricada bulunmak istiyorum. Srebrenica'yı yaşatmanın en güzel yollarından biri de kentinizin işlek cadde veya meydanlarından birine Srebrenica ismini vermekle mümkün olabilir ya da bir anıt yapılabilir.Bu tür semboller ölümsüzdür ve unutulmamayı sağlarlar.
Sayın Masoviç, bu söyleşi için çok teşekkür ederim ve çalışmalarınızda kolaylıklar dilerim.
Ben ve eşim size böylesi önemli bir toplantıyı düzenlediğiniz ve bizi davet etme nezaketi gösterdiğiniz için teşekkür ederiz. Umarım önümüzdeki soykırım anma yıldönümüne kadar failler yakalanır ve mahkeme önüne çıkartılır ki içimizin huzura ermesi için hepimizin buna çok ihtiyacı var.