Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in sosyal medya üzerinden yaptığı resmi açıklamayla, ABD ve İran arasında yürütülen barış müzakerelerinde tarihi bir dönüm noktasına ulaşıldığı duyuruldu. İki küresel ve bölgesel gücün, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak sonlandırma kararı aldığı bildirildi. İsviçre'nin Cenevre kentinde cuma günü resmi olarak imzalanacak olan 14 maddelik mutabakat zaptının tam metni ise imza töreni öncesinde kamuoyuna sızdırıldı. CNN tarafından paylaşılan ve "İslamabad Mutabakat Muhtırası" adını taşıyan resmi belge, bölgedeki tüm dengeleri değiştirecek radikal maddeler barındırıyor.
Hürmüz Boğazı ve Deniz Ablukası Çözülüyor
Sızdırılan metnin en kritik maddelerinden biri, küresel enerji koridorunu doğrudan ilgilendiren Hürmüz Boğazı'nın sivil ve ticari trafiğe açılması oldu. Anlaşmanın imzalanmasının ardından ABD, İran’a yönelik uyguladığı deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen kaldırmayı taahhüt ediyor. Buna karşılık İran İslam Cumhuriyeti, Basra Körfezi ve Umman Denizi'nde ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak amacıyla bölgedeki mayın temizleme çalışmalarını başlatacak. Sürecin kalıcı bir barışa evrilmesi için taraflar 60 günlük bir nihai müzakere takvimi üzerinde uzlaştı. Bu süre zarfında mevcut askeri ve siyasi durum (statüko) korunacak.
300 Milyar Dolarlık Yeniden İmar Planı
Anlaşma, sadece askeri değil, ekonomik açıdan da büyük taahhütler içeriyor. ABD, İran’ın yeniden imarı ve ekonomik kalkınması için bölgesel ortaklarıyla birlikte en az 300 milyar dolar tutarında bir bütçe planlamayı kabul etti. Ayrıca mutabakatın yürürlüğe girmesiyle birlikte, İran’ın uluslararası alanda dondurulmuş tüm fonları ve varlıkları serbest bırakılacak. İran Merkez Bankası bu kaynakları serbestçe kullanabilecek. ABD Hazine Bakanlığı ise yaptırımlar tamamen kalkana kadar İran ham petrolü, petrol ürünleri ve bankacılık işlemleri için muafiyet lisansları çıkaracak.
Nükleer Program ve Yaptırımların Geleceği
Mutabakatın en hassas noktası olan nükleer kriz konusunda da somut adımlar atıldı. İran, nükleer silah tedarik etmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini yeniden teyit ederken, elindeki zenginleştirilmiş malzeme stokunu UAEA gözetiminde seyreltmeyi (down-blend) kabul etti. Buna karşılık ABD; BM Güvenlik Konseyi kararları ve tek taraflı yaptırımlar dahil olmak üzere İran’a yönelik tüm birincil ve ikincil yaptırımları kaldırma sözü verdi. Cenevre'de imzalanacak bu tarihi mutabakat zaptının ardından yürütülecek 60 günlük müzakereler, BM Güvenlik Konseyi’nin bağlayıcı bir kararı ile nihai ve kalıcı bir barış anlaşmasına dönüştürülecek.
İşte Sızdırılan 14 Maddelik İslamabad Mutabakat Metni
1. ABD, İran ve müttefikleri, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonları derhal durduracak, birbirlerine karşı güç kullanmayacak ve Lübnan'ın toprak bütünlüğünü güvence altına alacaktır.
2. Taraflar, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı gösterecek, iç işlerine karışmaktan tamamen kaçınacaktır.
3. ABD ve İran, en fazla 60 gün içinde kalıcı nihai anlaşmaya varmak üzere müzakereleri tamamlamayı taahhüt eder.
4. İmzadan hemen sonra ABD deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sonlandıracaktır. ABD kuvvetleri, nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde İran'ın yakın çevresinden çekilecektir.
5. İran, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi’nde ticari gemilerin güvenli geçişini sağlayacaktır. Teknik engeller ve mayın temizleme çalışmaları 30 gün içinde tamamlanacaktır.
6. ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden imarı ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolar tutarında kesin bir plan geliştirecektir.
7. ABD; BM, UAEA ve kendi tek taraflı birincil/ikincil tüm yaptırımlarını, nihai anlaşmada belirlenecek bir takvim çerçevesinde tamamen sonlandıracaktır.
8. İran, nükleer silah geliştirmeyeceğini teyit eder. Zenginleştirilmiş malzeme stoku, UAEA gözetiminde seyreltme (down-blend) yöntemiyle tasfiye edilecektir.
9. Nihai anlaşmaya kadar mevcut durum (statüko) korunacaktır. İran nükleer programını donduracak, ABD ise yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek askeri güç sevk etmeyecektir.
10. ABD Hazine Bakanlığı; İran ham petrolü, petrol ürünleri ihracatı, bankacılık ve sigorta işlemleri için derhal muafiyet (waiver) lisansları çıkaracaktır.
11. ABD, İran'ın dondurulmuş veya kısıtlanmış tüm fonlarını ve varlıklarını İran Merkez Bankası'nın kullanımına tamamen açacaktır.
12. Mutabakatın uygulanmasını ve gelecekteki nihai anlaşmaya uyumu denetlemek üzere ortak bir yürütücü mekanizma kurulacaktır.
13. Kritik maddelerin (1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflar) kesintisiz uygulanması şartıyla, taraflar münhasıran geri kalan maddeler üzerinde nihai anlaşma müzakerelerini yürütecektir.
14. Varılacak olan nihai barış anlaşması, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararı ile uluslararası hukukta onaylanacaktır.