ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ikinci gününde dünya kamuoyunun en çok konuştuğu başlıklardan biri oldu. Saldırılarda İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği iddiası gündeme gelirken, bölgede gerilimin daha da tırmanabileceği yorumları yapılıyor.

Gelişmelerin ardından emekli Tümamiral Cem Gürdeniz, ABD-İsrail ve İran arasında yaşanan savaşın bölgesel ve küresel etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

“ABD için en büyük sorun meşruiyet”

Gürdeniz’e göre ABD’nin bu savaşta karşı karşıya olduğu en kritik sorun meşruiyet ve kamuoyu desteği.

ABD’nin savaşa Kongre onayı olmadan girdiğini hatırlatan Gürdeniz, Amerikan kamuoyunda destek oranının yüzde 25’i bile bulmadığını ifade etti. Gürdeniz, “Bu oran bir süper gücün uzun süreli savaş yürütmesi için yeterli değildir. Vietnam’dan Irak’a kadar tarih bunun örnekleriyle dolu” değerlendirmesinde bulundu.

Diplomasiye olan güven sarsılıyor

Gürdeniz, savaşın küresel diplomasiye olan güveni de zedelediğini belirtti.

Müzakere süreçlerinin artık askeri planların uzantısına dönüştüğünü ifade eden Gürdeniz, devletlerin bundan sonra güvenlik garantilerine daha temkinli yaklaşacağını söyledi. Bu durumun uluslararası sistem açısından ciddi bir kırılma yaratabileceğine dikkat çekti.

ABD’nin mühimmat ve lojistik sorunu

Savaşın askeri boyutuna değinen Gürdeniz, ABD’nin kritik mühimmat stoklarını hızla tükettiğini vurguladı.

Uzun menzilli önleme sistemlerinin sınırlı üretildiğini belirten Gürdeniz, İran’dan gelebilecek yoğun füze saldırılarının bu stokları kısa sürede eritebileceğini söyledi. Ayrıca İran coğrafyasının büyüklüğünün lojistik ve operasyon maliyetini artırdığı ifade edildi.

“İran’ın direnç kültürü hafife alınıyor”

Gürdeniz’e göre İran’ın kısa sürede çökeceği yönündeki beklentiler gerçekçi değil.

Yıllardır yaptırımlar altında yaşayan İran toplumunun güçlü bir direnç kültürüne sahip olduğunu belirten Gürdeniz, dış saldırıların çoğu zaman içeride çözülme yerine kenetlenme yarattığını söyledi.

Körfez ülkeleri için alarm zilleri

Savaşın bölgedeki monarşiler açısından da risk oluşturduğunu belirten Gürdeniz, Körfez ülkelerinde alarm zillerinin çaldığını ifade etti.

Şii nüfusun yoğun olduğu ülkelerde istikrarın hayati önem taşıdığını söyleyen Gürdeniz, İsrail’in hamlelerinin bölgesel güvenlik dengelerini sarstığını belirtti.

Hürmüz Boğazı ve enerji krizi uyarısı

Gürdeniz, savaşın enerji piyasaları üzerindeki etkilerine de dikkat çekti.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması veya Bab el-Mandeb’de gerilimin artması halinde küresel ticaretin ağır darbe alabileceğini belirten Gürdeniz, petrol fiyatlarının 150 doların üzerine çıkmasının ABD ve Avrupa ekonomileri için ciddi bir sorun oluşturacağını söyledi.

Türkiye açısından tablo: “İran düşerse baskı hattı Türkiye’ye dayanır”

Gürdeniz, savaşın Türkiye açısından doğurabileceği sonuçlara da değindi.

Türkiye’nin bölgedeki gelişmeleri yakından takip ettiğini belirten Gürdeniz, “İran düşerse baskı hattı Türkiye’ye dayanır” değerlendirmesinde bulundu.

Ayrıca İran’daki bazı Kürt gruplarının birleşmesi ihtimalinin Türkiye için güvenlik riski oluşturabileceğini ifade etti.

“Rejim değişimi ihtimali zayıf”

Savaşın İran’da rejim değişikliği ile sonuçlanmasının zor olduğunu belirten Gürdeniz, şu değerlendirmeyi yaptı:

“ABD, düşük kamuoyu desteğiyle, sınırlı mühimmat stoklarıyla ve direnç kültürünü hafife aldığı bir ülkeye karşı savaşmaktadır. İran kısa sürede çökmez. Rejim değişimi ihtimali zayıftır.”

YENİÇAĞ