Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Bektaşilik hakkında yazılmış temel eserleri gün yüzüne çıkarmak amacıyla başlattığı proje, Türkiye genelinde çürümeye terk edilmiş bütün el yazması eserleri kapsıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bektaşilik hakkında yazılmış temel eserleri gün yüzüne çıkarmak için harekete geçti. Bakanlık ilk iş olarak Hacı Bektaş-ı Veli'nin talebeleri tarafından yazılan 320 elyazması kitabın bakım ve onarımını yapma kararı aldı. Patoloji uzmanlarınca restore edilecek eserler, bütün ayrıntılarıyla dijital ortama aktarılarak araştırmacıların istifadesine sunulacak.

El yazması eserlerle ilgili olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı için rapor hazırlayan Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi Müdürü Bekir Şahin, el yazması eserlerin Bektaşilik düşüncesi açısından birinci derecede kaynak olduğunu belirterek, “Tarihi elyazmalarının Hacı Bektaş-ı Veli'nin öğrencileri tarafından kaleme alındığını tahmin ediyoruz. Kitaplar arasında yer alan dört Kur'an-ı Kerim ve 30 adet cüz eşsiz özellikte. Kitaplar Selçuklu dönemi yazı sanatları yönünden çok zengin. Ayrıca eserlerin çoğunluğunun Türkçe olması ise son derece önemli” dedi.

Türkiye genelinde 48 ayrı kütüphaneden restorasyon için el yazması kitabın geldiğine dikkat çeken Şahin, şu bilgileri verdi: Kütüphanede 13. yüzyıldan başlayarak harf inkılâbının öncesine kadar uzanan tarihlerde kaleme alınmış birçok eser bulunuyor. En eski eserleri Hacı Bektaş-ı Veli’ye ait 'Makalat', Kur'an-ı Kerim ve cüzler oluşturuyor. Kitaplar arasında deyiş, şiir ve ilahilerin yer aldığı örnekler bulunuyor. Kitap kâğıtlarının dut ağacı elyafından yapılan Hindistan menşeli 'abadi' kâğıdı olduğunu tespit ettik. Kitap ciltleri ise kuzu derisinden meşin olarak yapılmış. Kitaplarda döneme ait çok güzel ince süsleme örnekleri dikkat çekiyor.

Elyazması eserlerin bakım ve onarımı nasıl yapılıyor?

Elyazması eserlerin bakım ve onarımını patoloji (hastalık bilimi) uzmanları yapıyor. Tarihi kitapların restorasyonunda bilimsel yöntemler kullanılıyor. Kitaplar öncelikle toz, mantar, küf ve böceklerden çeşitli kimyasallar sayesinde temizleniyor. Kitapların sayfaları tek tek incelenerek yırtık yerler Japon kağıdıyla tamamlanarak boşluklar dolduruluyor. Ciltlerde yer alan bozukluklar kuzu derisiyle yenilenerek sağlamlaştırılıyor. Restorasyonu tamamlanan kitapların bütün sayfaları ayrıntılı bir biçimde dijital ortama aktarılıyor. Bilgisayar ortamına bire bir taşınan eserler isteyen araştırmacılara CD olarak veriliyor.

Elyazması eserler nasıl muhafaza ediliyor?

Elyazması eserlerin korunduğu kütüphaneler en yeni teknolojik sistemlerle donatılıyor. Özel havalandırma sistemiyle sıcaklık 18-24 derece arasında sabit tutulurken, nem oranı yüzde 50 olarak belirleniyor. Yangın ve hırsızlığa karşı duyarlı dedektörler yerleştirilen kütüphaneler kapalı devre kamera sistemiyle korunuyor.

Hacı Bektaş-ı Veli kimdir?

Türk İslam mutasavvıfı, ünlü düşünür ve Horasan Ereni Hacı Bektaş-ı Veli (1243-1337) Osmanlı devletinin kuruluş yıllarında yaşadı. İslam tarihinde derin izler bırakan Hacı Bektaş-ı Veli, Anadolu Türk birliğinin sağlanmasına önemli katkılarda bulundu. Hoca Ahmet Yesevi'nin yanında tasavvuf, matematik, fizik, edebiyat, felsefe ve diğer bilimlerin eğitimini alan Hacı Bektaş-ı Veli, Şeyh Lokman Perende, Feridüddin Attar ve Şeyh Numan'ın derslerine katıldı. Ünlü mutasavvıf, 1275-1280 yılları arasında Horasan'dan Mekke'ye giderek hacı olduktan sonra İran, Irak, Suriye ve Arabistan'ı geçerek şimdi dergahının bulunduğu Hacıbektaş ilçesine (Sulucakarahöyük) yerleşti. Burada halkın desteğiyle inşa edilen külliyede dersler veren Hacı Bektaş-ı Veli, vefatından sonra Orhan Gazi tarafından külliye içine yaptırılan türbeye defnedildi. Cumhuriyet döneminde müzeye dönüştürülen yedi kapılı külliye, günümüzde binlerce ziyaretçinin akınına uğramaktadır.