100 dolara laptop fikri, ABD'deki MIT Üniversitesi'ne bağlı olarak araştırma hizmetleri yürüten Media Labs isimli Ar-Ge laboratuarının kurucusu Prof. Dr. Nicholas Negroponte tarafından 2005 yılı başında Davos'ta yapılan ekonomi zirvesinde ilk defa ortaya atıldı.

Buna göre özellikle hükümet desteği ile gerçekleştirilebilecek bir ulusal proje kapsamında, ilköğretim çağındaki öğrencilerin her birine devlet ücretsiz olarak birer laptop verecek ve böylece yetişmekte olan kuşakların bilgisayar ve internet okuryazarlığı oranı artacaktır. Bu da dijital uçurum denilen ve gelir düzeyi baz alınarak tanımlanmış olan toplum içindeki bireyler arasındaki dengesizliğinin (ekonomik uçurum) sanal dünyadaki muadilinin, korkunç boyutlara ulaşmasını engelleyebilecektir. Ortalama bir laptop bilgisayarın en az 500-600 dolar arasında seyrettiği günümüz dünyasında bir laptopu 100 dolara kim nasıl mal edebilir? Konuya özellikle teknik açıdan bakanların aklına ilk takılan soru bu olsa gerek. Bu sorunun cevabı ölçek ekonomisi. 100 dolara laptop sloganı ile yola çıkmış olan Prof. Negreponte ve birkaç arkadaşı, bu fiyatı sağlayabilmek için şöyle bir ön koşul saptadı: Bu kapsamda satın alınacak laptop sayısı en az bir milyon adet olmalıdır.

100 dolara nasıl mal olur?
100 dolara mal edileceği söylenen laptop işlevsel olarak (kapasite, hız, vb) gerçekten de 600 dolara satılmakta olan laptopun sahip olduğu işlevlere aynen sahip olacaktır.

Bu fikri ortaya atan ekibin yaptığı bir çalışmaya göre, 600 dolarlık maliyetin en az yşüzde 50'lik kısmı (yani 300 doları) satış, pazarlama ve stok maliyetlerinden oluşmaktadır. Eğer bu üç kalemi ortadan kaldırırsanız (ki aynen öyle yapacaklarını ifade ediyorlar), demek ki en az 300 dolarlık bir maliyet tasarrufu sağlanır.

İkinci önemli tasarruf kalemi, ekran maliyetidir. Fizibilite çalışmasına göre, yukarıdaki kalem düştükten sonra kalan değerin yarısı (150 dolar) ekran maliyeti olarak fiyata yansımaktadır. 100 dolarlık laptoplarda da ekran olacak. Ancak MIT Media Laboratuarları'nda geliştirilmekte olan teknolojiler çerçevesinde ekran maliyetinin 30 dolar düzeyinde kalması sağlanacak. Yani 120 dolarlık bir tasarruf daha söz konusu. Böylece laptop maliyeti 180 dolar düzeyine inmekte. Kalan 80 dolarlık maliyet ile laptopa sahip olduktan sonra ortaya çıkabilecek bakım, onarım masraflarının en aza indirilmesi de iki temel kavram ile aşılabilmektedir; fazla bellek ve işlemci kapasitesi gerektirmeyecek bir işletim sistemi ile telif ücretinin olmadığı ya da en az olduğu açık sistem uyumlu uygulama yazılımları. Burada Linux işletim sisteminin kullanılması ile bu engel de aşılabilir görünmektedir.

İşte sihirli formül bu. Burada elbette fiyatın bu hale gelebilmesi için işin içinde kâr amacı gütmeyen oluşumların yer alması ve sipariş adedinin de en az bir milyon ya da katları düzeyinde olması gerekmektedir.

Şirketi bile kuruldu
İşte kar amacı gütmeyen bu şirket, bu fikri ortaya atan araştırmacılar tarafından ABD'de kuruldu. Adı da Hundred Dollar Laptop Corporation ­ HDLC. Yani Yüz Dolara Laptop Şirketi.

Prof. Negreponte'nin Mayıs 2005'te kaleme aldığı bir rapora göre, firmanın misyonu laptop satmak değil. Daha ziyade tek kelime ile ifade etmek gerekirse "öğrenmek." Ne kadar yalın, ama bir o kadar da zor bir misyon!

HDLC firması hedef olarak altı tane dünyaca ünlü büyük firmayı yatırımcı hissedar olarak bünyesine katmayı hedefledi. Bunlardan üç tanesi ile anlaşma yapıldı: Internet arama motoru şampiyonu ve son dönemde şirket değeri dünyanın en büyük şirketlerini geçen Google, ikincisi Intel'in işlemci üretimindeki en büyük rakiplerinden AMD, üçüncüsü ise News Corp firması. Bu üç firmaya yakın zamanda bir telekomünikasyon parça üreticisi, bir yazılım firması ve bir disk üreticisi ile ekran üreticisinin de katılması söz konusu.

HDLC firması söz konusu laptopların en kritik parçası olan ekran ile ilgili olarak ürettirmeyi hedefledikleri laptopları üç kuşak olarak şimdiden ayırmış durumdalar. Projede yer alacak ülkeler, ilk kuşak laptopları 2006 yılının ikinci yarısında edinebilecek (yani bir-bir buçuk yıl içinde). Bu ilk kuşak laptoplarda bildik teknolojilerin dışında yepteni teknoloji ya hiç olmayacak ya da sınırlı olacak. Prof. Negreponte'nin belirttiğine göre, bu sebepten dolayı ilk kuşak laptoplar tam tamına 100 dolara mal olmayabilir. Ama belli bir hata payı ile hedef tutturulabilecek.

2. kuşak laptopların sunulma tarihi 2007; üçüncü kuşaklar ise 2008'de hazır olacak. İkinci kuşak laptoplardaki en büyük teknolojik yenilik ekranın projeksiyon sistemi ile donatılacağı. Üçüncü kuşakta ise ekran elektronik mürekkep denilen yepyeni bir teknolojiye göre üretiliyor olacak.