Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı petrol boru hattının devre dışı kalması, Avrupa’nın petrol tedarikinde dengeleri değiştirdi. Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’ndan yapılması planlanan bazı eylül sevkiyatlarının iptal edilmesi, Avrupa’daki büyük rafinerileri kısa sürede alternatif ham petrol kaynaklarına yöneltti.

Piyasadaki asıl dikkat çekici hareket ise vadeli petrol kontratlarından çok fiziki petrol fiyatlarında yaşandı. Avrupa’da bazı yakın teslimatlı petrol kargolarının fiyatı 130 doların üzerine çıktı. Kuzey Denizi petrolü Forties ise 136,75 dolara kadar yükseldi.

Avrupa rafinerileri dört kapıyı çaldı

Suudi petrolündeki aksamanın en fazla hissedildiği şirketlerden biri Polonya merkezli Orlen oldu.

Saudi Aramco, Orlen’in petrol tedarikinin yaklaşık yüzde 40’ını karşılıyor. Sevkiyatların aksaması üzerine şirket ABD, Kazakistan, Cezayir ve Guyana petrolünü değerlendirmeye başladı. Kuzey Denizi'nden bazı petrol türleri için de alımlar yapıldığı bildirildi.

Orlen’in Polonya’nın yanı sıra Litvanya ve Çekya’daki rafinerileri bulunuyor. Şirket, alternatif tedarik kaynakları ve mevcut stoklar sayesinde şu aşamada rafinerilerinde üretim kesintisi yaşanmadığını açıkladı.

Suudi petrolünde sevkiyat sert düştü

Avrupa’ya giden Suudi petrolünün önemli rotalarından biri Mısır’daki Sidi Kerir terminali üzerinden ilerliyor.

Eylül ayında Sidi Kerir’den Polonya’ya ulaşması beklenen Suudi petrolü yaklaşık 2,1 milyon varil seviyesinde. Ağustos ayında ise bu rakam 6,6 milyon varildi.

Tek ayda yaşanan bu sert düşüş, Avrupa rafinerilerinin neden alternatif kaynak aramaya başladığını ortaya koyuyor.

Fiziki petrol 130 doları aştı

Petrol piyasasında dikkat çeken gelişme yalnızca sevkiyat miktarlarında yaşanmadı.

Avrupa’da yakın teslimatlı fiziki petrol kargolarının fiyatı 130 doların üzerine çıktı. Kuzey Denizi’nin önemli petrol türlerinden Forties 136,75 doları gördü.

Bu fiyat, nisan ayında kaydedilen 147,37 dolarlık rekor seviyeye oldukça yaklaştı. Aynı dönemde Brent vadeli petrolün 110 dolar civarında kalması, kısa sürede teslim edilmesi gereken petrolün neden daha pahalı hale geldiğini gösteriyor.

Başka bir ifadeyle, rafineriler petrolü bugün bulmak için daha yüksek bedel ödemeye başladı.

Krizin merkezinde 1.200 kilometrelik hat var

Doğu-Batı petrol boru hattı, Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol sahalarından Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na ham petrol taşıyor.

Yaklaşık 1.200 kilometrelik hat, petrolün Hürmüz Boğazı’na girmeden batıya taşınmasını sağlıyor. Bu nedenle bölgedeki güvenlik sorunlarının arttığı dönemde hattın önemi daha da yükseldi.

Hattın kapasitesi yüksek olsa da kapatılması, otomatik olarak bu kapasitenin tamamının dünya piyasasından çekildiği anlamına gelmiyor. Ancak Yanbu üzerinden Avrupa’ya yapılan sevkiyatların aksaması, özellikle yakın vadeli petrol arzında ciddi baskı oluşturuyor.

Gözler hattın ne zaman açılacağında

Kesintinin ne kadar süreceği petrol piyasasının geleceği açısından kritik.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, hattın günler içinde yeniden çalışabileceğini söyledi. Buna karşılık bazı kaynaklarda onarımın daha uzun sürebileceğine ilişkin tahminler yer alıyor. Dolayısıyla piyasanın önündeki en büyük soru, kesintinin günler mi yoksa haftalar mı süreceği.

Sorun kısa sürede çözülürse Avrupa’nın alternatif petrol arayışı geçici kalabilir. Ancak kesintinin uzaması halinde ABD, Kuzey Denizi, Kazakistan, Cezayir ve Guyana gibi kaynakların Avrupa açısından daha önemli hale gelmesi bekleniyor.

“Amerika’nın oyunu” iddiası neye dayanıyor?

Bölgedeki gelişmelerin ardından bazı çevrelerde yaşananların ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonlarıyla bağlantılı olduğu ve enerji piyasasındaki gelişmelerin de bu stratejinin parçası olabileceği yönünde yorumlar yapılıyor.

Ancak mevcut piyasa haberlerinde, Suudi petrol hattına yönelik saldırının ABD, İsrail ve İran arasında ortaklaşa yürütülen bir operasyon olduğuna dair doğrulanmış bir kanıt bulunmuyor. Suudi Arabistan saldırılar sonrası hattı güvenlik gerekçesiyle durdururken, farklı kaynaklar saldırıların kaynağı ve sorumluluğu konusunda farklı değerlendirmeler aktarıyor.

Şimdilik piyasaların bildiği kesin gerçek ise daha somut: Suudi petrolünün Avrupa’ya ulaşan önemli rotalarından biri aksadı, fiziki petrol fiyatları 130 doların üzerine çıktı ve Avrupalı rafineriler yeni petrol aramaya başladı.