Zeki Oğuz
Havalar ısınıyor,mevsim yavaştan yaza doğru devriliyor.Mayıs ayından itibaren beldelerde, yaylalarda şenlikler de başlayacak artık. Sanırım bu şenliklerin ilki Gülnar’da yapılıyor mayısın ilk haftasında. Bu Yörük şenliği aynı zamanda göçer Yörüklerin toroslara doğru göç zamanına denk geliyor. Aydıncık’tan kalkan göçerler Gülnar, Ermenek, Karaman derken toroslardaki yaylalarına ulaşacaklar.
Geçtiğimiz Çarşamba günü Afyonkarahisar Oğuz Boyu Yörük ve Türkmenler Derneği Başkanı Şakir Altıntaş ile iki arkadaşı şehrimize gelmişler. Gezgin arkadaşım Anamaslı Mehmet’i de alıp Karaman’a geçeceklermiş. Mehmet beni de çağırdı geziye katılmam için. Birlikte gittik Karaman’a. Dernek olarak 6 haziranda büyük bir Yörük şöleni düzenleyeceklermiş. Bunun için birçok Yörük derneği ve federasyonlar bir araya gelmişler. Aldıkları karara göre bu büyük şenliği her yıl başka bir ilimizde düzenleyecek ve şenlikte de bir Türk büyüğünü anacaklarmış. Bu yıl yapılacak şenlikte Karamanoğlu Mehmet Beyi anmaya karar vermişler. Şenlik öncesi Karaman ve Konya yöneticilerine destek ziyaretine çıkmışlar.
Karaman’da ilk ziyaretimizi Vali Fatih Şahin’e yaptık. Vali bey bu konuyla ilgilenmesi için İl Kültür ve Turizm Müdürü Cengiz Orta’yı görevlendirmiş. Cengiz bey sağolsun ilgilendi bizlerle. Yeni yayınlanan kitapları verdi ve bize Tartanlar evini gezdirdi. Yıllardır Karaman’a gidip gelirim ama ilk defa görmüş oldum bu şahane konağı.
İkinci ziyaretimizi Karaman Belediye Başkanı Kamil Uğurlu’ya yaptık. Kamil bey doğal olarak karşı çıktı Karamanoğlu Mehmet Beyin Yörük şenliğinde anılmasına. Dernek başkanının destek ve ev sahipliği yapma önerisine de hiç sıcak bakmadı.
Dönüşte Vali Aydın Nezih Doğan’ı ziyaret ettik. Sayın Doğan destek ve yardım önerisine hemen karşı çıkmadı ama konuşması bende bu konuya pek ılımlı bakmadığını düşündürdü. Dernek başkan ve yöneticilerinin başka ziyaret planları da vardı ama vazgeçmelerini, olumlu sonuç almalarının mümkün olmadığını söyledim. Sanırım umduklarını bulamamanın ezikliği ile döndüler.
Son yıllarda Yörük dernekleri pıtrak gibi çoğalıyor, federasyonlar kuruluyor. Birçok yerde şenlikler düzenleniyor. Bunların en büyüğü ve uzun süredir yapılanı Bilecik Söğüt’te yapılan “Ertuğrul Gaziyi Anma ve Söğüt Şenlikleri”.Bir başka adıyla büyük Yörük bayramı.
Şehrimizde Çumra Lillede uzun yıllar yapıldı Yörük şenliği. Akşehir Cankurtaran köyü Deve boynu yaylasında ve Beyşehir Dumanlı yaylasında her yıl yapılıyor.
Bunların çoğuna zaman ve imkanım elverdikçe katılırım. Bu şenliklerin birçoğunda gerçek Yörük kültürü yerine yoğun bir hamaset edebiyatı yapılıyor ve siyaset hakim oluyor şenliğe. Bu yüzden gittiğim çoğu şenliklerin sonuna kalmadan döndüğüm olur.
Bazı şenlikleri ise saf, yüreği temiz Yörükleri kullanmak için yapanlar var. Yörüklükle ilgisi olmayan beldelerde bile şenlik düzenleyenleri gördüm.
Şenliklerde olsun, dernek yöneticilerinde olsun, birebir konuştuğum insanlarda olsun Yörüklüğü bir ulus, ayrı bir millet gibi algılama eğilimi var. Derneklerin çoğalmasında, hamaset edebiyatının giderek güçlenmesinde bu eğilimin de rolü var. Afyon’daki derneğin adında bile bir kafa karışıklığı var gibi sanki.
Oysa Derleme Sözlüğünde, Orhan Hançerlioğlu’nun Türk Dili Sözlüğünde, Dil Derneğinin Türkçe Sözlüğünde Yörüklüğün tanımı aynı. “Hayvancılıkla geçinen göçebe bir Türkmen boyu ve bu boydan olan kimse. En yalın tarifide Prof.Dr. Erman Artun yapmış. “Yörük; Konar – göçer, daima çadırda oturan ve geçimini küçükbaş hayvancılıkla sağlayan Türkmenlere verilen addır diyebiliriz.”
Sayın Artun’un dediği gibi günümüzde sadece çadırda kalmıyor Yörükler. Bunların içinde büyük oranda günümüz teknik imkanlarından yararlananlar da var. Develer yerine kamyonları, kamyonetleri kullanıyorlar. Çadır yerine kullanışlı evler yapıyorlar yaylalara. Eski tip göçer aile çokaz kaldı ve devlet onları da biran önce iskan etme derdinde.
Sonuçta ekonomik bir olay Yörüklük. Yörük koyun ve keçiden sağlıyor geçimini. Belli bir yeri yurdu olmadığı için de asırlardır yapageldiği gibi kışın sahile iniyor sıcaklar bastırmaya başlayınca yaylalara çıkıyor.
Bildiğimiz anlamda Yörüklüğü sayıları pek az kalan göçerler temsil ediyorlar ama onlar da yapılan hamaset edebiyatından ve uyduruk şenliklerden alabildiğine uzak duruyorlar.