ESİN IŞIK - TBMM Anayasa Yazım Komisyonu, "din, vicdan ve inanç hürriyeti", "sağlık hakkı", "mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile "basın hürriyeti"ne ilişkin hükümleri müzakere etti.
Komisyon, MHP Konya Milletvekili Faruk Bal başkanlığında toplandı. Toplantıda, 21 Ağustos Çarşamba günü "Eğitim ve öğrenim hakkı ve hürriyeti (özgürlüğü)", "Vatandaşlık" ve "Anadilini kullanma hakkı" maddeleri ile Anayasa'nın ilk üç maddesi ve 4. maddesinin müzakere edilmesi kararlaştırıldı.
Uzlaşma sağlanan "sağlık hakkı" başlıklı maddeye göre, herkes sağlık hakkına sahip olacak. Hiç kimse temel sağlık hizmetlerinden yoksun bırakılamayacak. Devlet temel sağlık hizmetlerini ücretsiz olarak sağlayacak. Hasta hakları dahil sağlık hakkının esasları, yaşam hakkı ile sağlığın korunması da gözetilerek, kanunla düzenlenecek. Her kadın üreme sağlığı ve doğurganlık hakları konusunda ücretsiz hizmet alma hakkına sahip olacak. Devlet sağlık hakkının gerçekleşmesi için gerekli her türlü tedbiri almakla yükümlü olacak. Devlet, sağlık alanındaki görevini, kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kuruluşlardan yararlanmak suretiyle etkili bir sağlık hizmeti ağı kurarak, onları denetleyerek yerine getirecek.
Bu maddenin gerekçe notuna göre, doğurganlık hakkının doğurmama hakkını da içerdiği belirtilecek.
-Mahkemelerin tarafsızlığı ve bağımsızlığı
"Mahkemelerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı" başlıklı maddeye göre, hakimler, görevlerinde bağımsız ve tarafsız olacak. Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verecek. Hakimler mesleğin etik kurallarına uyacak. Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hakimlere hiçbir şekilde emir ve talimat veremeyecek, genelge gönderemeyecek; tavsiye ve telkinde bulunamayacak. Görülmekte olan bir davayı etkilemek amacıyla, münhasıran yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili yasama denetimi yollarına başvurulamayacak. Devlet organları, mahkeme kararlarına uymak zorunda olacak. Bu organlar, mahkeme kararlarını değiştiremeyecek ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyecek. Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenecek.
Bu maddenin gerekçe notuna göre de hukuk kavramı, uluslararası hukukun genel ilkelerini de kapsayacak. Birinci fıkradaki "tarafsız" kelimesi hakimlerin objektif ve sübjektif tarafsızlığını birlikte anlatacak. Subjektif tarafsızlık gerekçede genişçe açıklanacak.
-Basın özgürlüğü
Basın hürriyeti (özgürlüğü) maddesine göre de, basın hür ve demokrasinin vazgeçilmez unsurlarından olacak, hiçbir şekilde sansür edilemeyecek. Süreli veya süresiz yayın yapmak ve bu amaçla basımevi kurmak, önceden izin alma ve mali teminat yatırma gibi basın hürriyetini engelleyen şartlara bağlanamayacak. Devlet basın ve haber alma hürriyetinin kullanılması, kamuoyunun serbestçe oluşması ve medyada çoğulculuğu sağlayacak tedbirleri alacak. Radyo ve televizyon istasyonu ve haber ajansları kurmak ve işletmek serbest olacak. Radyo, televizyon, sinema veya bilişim yoluyla yapılan yayın işletmeleri izin sistemine bağlanabilecek. Türkçe dışındaki dillerde yayın yapılması kanunla düzenlenecek.
Basın hürriyetinin kullanılması; milli güvenliğin, başkalarının haklarının korunması ile şiddetin teşviki veya övülmesinin, kişiler arasında kin ve nefret duygularının oluşturulmasının önlenmesi sebepleriyle sınırlanabilecek.
BDP bu fıkrada milli güvenlik sınırlamasına gerek bulunmadığını belirtirken, AK Parti ve MHP genel ahlakın ifadesinin yer almasını önerdi.
Kanunla belirtilecek sınırlar içinde, yargılamanın amacına uygun olarak yapılabilmesi için, hakim tarafından verilen kararlar saklı kalmak üzere, yayım yasağı konulamayacak. Basın yayın kuruluşları mahkemelerin bağımsızlığı ve masumiyet karinesini zedeleyecek biçimde yayın yapamayacak. Buna ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenecek. Süreli ve süresiz yayınlar; beşinci fıkrada sayılan sınırlama sebeplerinden birinin varlığına ilişkin kanunda belirtilen hallerde veya çocukların cinsel istismarının önlenmesine yönelik olarak kanunun açıkça gösterdiği suçlarda ancak hakim kararıyla toplatılabilecek. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararıyla toplatılacak. Bu karar, alınmasından itibaren en geç yirmi dört saat içinde yetkili hakime sunulacak. Hakim bu kararı, alınmasından itibaren en geç kırk sekiz saat içinde onaylamazsa toplatma kararı kendiliğinden kalkacak.
Yayınların dağıtımı ancak hakim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararıyla önlenebilecek. Bu karar, alınmasından itibaren en geç yirmi dört saat içinde yetkili hakime sunulacak. Hâkim bu kararı, alınmasından itibaren en geç kırk sekiz saat içinde onaylamazsa, dağıtımı önleme kararı kendiliğinden kalkacak. Süreli veya süresiz yayınlara el koyma, özel hayatı açıkça ihlal eden ya da suç delili olarak gösterilen yayınlar dışında yasak olacak. Kanuna uygun şekilde basın işletmesi olarak kurulan basımevi ve eklentileri ile basın araçlarına suç aleti olduğu gerekçesiyle el konulamayacak ve bunlar müsadere edilemeyecek veya işletilmekten alıkonulamayacak.
Bu maddeyle ilgili AK Parti, kişiler ve siyasi partiler kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayın araçlarından hakkaniyet ve adalet ilkesine uygun olarak yararlanma hakkına sahip olması ve bunun usul ve esaslarının kanunla düzenlenmesini önerdi.
CHP ve MHP ise toplumun haber alma hakkını ve kamuoyunun serbestçe oluşmasını sağlama amacıyla, kişiler ve siyasi partilerin, basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından hakkaniyet ve adalet ilkesine uygun olarak yararlanma hakkına sahip olması ve bunun usul ve esaslarının kanunla düzenlenmesini, BDP'de kişiler ve siyasi partilerin, kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından eşitlik ve adalet ilkelerine uygun olarak yararlanma hakkına sahip olması ve bunun şartları ve usullerinin haber alma hakkı ve kamuoyunun serbestçe oluşumu esas alınarak kanunla düzenlenmesini önerdi.
Gazetecilik mesleği ile ilgili düzenlemeler, sendikal hak ve özgürlüklerin serbestçe kullanılması, basın özgürlüğünün etkili biçimde gerçekleşmesi ve kamuoyunun serbestçe oluşumu esas alınarak kanunda gösterilecek.
Komisyon yarın saat 11.0'de toplanarak çalışmalarına devam edecek.
-"Önemli bir sürece giriliyor, kritik maddeler var"
CHP Konya Milletvekili ve Anaya Uzlaşma Komisyonu Üyesi Atilla Kart, AA muhabirine gelecek hafta komisyonun anayasanın ilk 3 maddesinin müzakere edeceğine ilişkin yaptığı değerlendirmede, "Önemli bir sürece giriliyor. Kritik maddeler var. Onun ötesinde asıl önemli olan iktidardan kaynaklanan tutarsızlıklar devam ediyor" dedi.
Temel sorunun iktidarın müzakere sürecini kısıtlaması ve tıkaması olduğunu iddia eden Kart "Orada başkanlık taslağı olduğu için biz 40 maddeyi görüşemiyoruz, müzakere edemiyoruz. Temel sorun bu. Bu aşılamadığı içindir ki kayda değer, verimli bir müzakere yapılamıyor" diye konuştu.
Muhabir: Esin Işık
Yayınlayan: Sefa Salantur