ÜNLÜ HALK OZANLARIMIZ KARACA OĞLAN VE DADALOĞLU’NUN DİZELERİNDE YÖRÜKLER – YAYLALAR 2
ZEKİ OĞUZ
“Belimizde kılıcımız kirmani
Taşı deler mızrağımın temreni
Hakkımızda devlet etmiş fermanı
Ferman padişahın dağlar bizimdir.”
Yukarıdaki dizeler ünlü ozanımız Dadaloğlu’nun. Dizeler, Osmanlı ile göçerler arasında patlak veren kanlı savaşlar sırasında yazılmış; buna benzer, o dehşet yıllarını yansıtan yüzlerce şiir var Dadaloğlu’nun .
1700’lü yıllarda, savaşlardan iyice zor duruma düşen Osmanlı devleti asker ve vergi alamadığı göçer aşiretleri iskan etmeye karar verir. Yaylacılık geleneğine alışkın, özgürlüğüne düşkün göçerler iskan politikasına karşı çıkarlar. Devlet baskın çıkar ve göçerleri, aşiretleri parçalayarak Anadolu’nun değişik yerlerine iskan eder. Bir kısmını Hama, Humus gibi yerlere iskan ettirir, ama buralar göçerlerin barınacağı yerler değildir. Yeniden Anadolu’ya dönerler. Üzerlerine ordu gönderilir, liderleri idam edilir.
Ünlü ozanımız Dadaloğlu’nun yaşadığı 19 yy.da daha yoğun bir baskıyla yüz yüze geldi Avşar boyları. Müşir Derviş Paşa komutasında bir Fırkai İslahiye ordusu gönderildi Kozanoğlu aşiretinin üzerine. Savaş yıllarca sürdü ve büyük darbe yedi Kozanoğulları. Dadaloğlu bir ağıdında şöyle anlatır bunu.
“Derviş Paşa yaktı yıktı illeri
Soldu bütün yurdumuzun gülleri
Karalar giydik de attık alları
Altınımız geçmez akçe tunç oldu.”
Göçerlerin karşılaştığı yalnızca bir savaş yenilgisi değildi. Savaş bittiğinde yaylaklarını da yitirdiklerini gördüler. Devlet iskana karşı çıkan göçerlerin yerine 93 harbinde Kafkaslar’dan gelen muhacirlere vermişti onların yaylaklarını. Kışın neyse ama yaz aylarında düzde kalmak ölümden beterdi göçerler için.
Savaşı bütün dehşetiyle yaşayan, acısını çeken Dadaloğlu’nun ozan bir aileden geldiği ve babası Aşık Musa’nın da şiirler söylediği belirtiliyor. Dadaloğlu’nun da kesin doğum ve ölüm tarihleri belli olmamakla birlikte araştırmacılar 1785-1868 yılları arasında yaşadığı belirtiyorlar.
Ünlü halkbilimci Cahit Öztelli şöyle diyor Dadaloğlu’nun şiiri için.
“Dadaloğlu kavga olmadığı zamanlar bir aşk ve doğa şairidir. Her türlü güzelliğe vurgundur. Ama asıl özelliği ve gücü cenkler için yaktığı türkülerin de görülür. Yaşadığı çevrenin tarihi olayları onu bir renk şairi yapmıştır. Belki de en güzel eserleri, dağlarda, dövüşler arasında, toz duman içinde kaybolup gitmiştir…”
“Kalktı göç eyledi Avşar elleri” diyen ozanımızı dinleyelim.
Bir şiirinde şöyle yakınır iskan olayından.
“Bilmez misin sen Avşar’ın yurdunu
Tor mayalar çekmez miydi gelini
Sarı çiçek, mor menekşe, gülünü
Eli iskan gidik Avşar nic’oldu
Yapılan savaşlarda Kozanoğluları’nın ileri gelenleri öldürülür. Aşiretin öldürülenlerin mezarlarını ziyaretleri bile yasaklanır. Bu acıyı şöyle yansıtır ozanımız.
“Kozan’a elle Kozan’a
Akıl ermez bu düzene
Öldürmüşler beyimizi
Yasak mezerin gezene.”
Kozan beyleri öldürülmüş, obaları dağıtılmıştır, olay bir hançer yarası gibi işler Dadaloğlu’nun yüreğine.
“Yine tuttu Gâvur Dağı boranı
Hançer vurup acarladın yaramı
Sana derim Mıstık Paşa öreni
İçindeki bunca beyler nic’oldu.”
Aşk ve doğa şiirleri alabildiğine yalın, duru ve güzeldir Dadaloğlu’nun.
“Şu karşı dağda yanar bir ışık
Aldırmış sevdiğim ağlar bir âşık
Bir ceren bakışlı zülfü dolaşık
Sende bir gümanım var Çiçek Dağı.”
Dadaloğlu şiirlerinde yer adlarından sıkça söz eder. Gezdiği, gördüğü bütün güzel beldeler dizelerine yansır.
“Biter Kırşehir’in gülleri biter
çığrışır dalında bülbüller öter
Ufacık güzeller hep yeni yeter
Güzelin kaşında keman görünür
Gönül arzuladığı Niğde’yi Bor’u
Gün günden artmakta yiğidin zârı
Çifte bedestenli koca Kayseri
Erciyes karşında yemen görünür.”
Ozanımızın bir güzellemesiyle bitirelim sözü.
“Şöyle bir güzelin sallanışını
Selviye benzettim dallar içinde
Irmak kenarında, derya yüzünde
Kuğuya benzettim göller içinde.”
Dadaloğlu – yaşamı ve şiirleri.
Öner Yağcı. İleri Yayınları. 2006