İzmir'in Selçuk ilçesinde yarım asırlık aile mesleğini sürdüren zanaatkâr Osman Can, seri üretim ve sentetik ipliklerin hakim olduğu sektöre karşı tek başına meydan okuyor. Babasının "Çok zor bir iş, altından kalkamazsın; boyayı, modeli, dokuyucuyu bulmak imkansız, her şeyini kaybedersin" şeklindeki sert uyarısına rağmen ticarethanesinde köklü bir dönüşüm başlatan Can, geleneksel kök boyalı el dokuma halı üretimine ağırlık verdi.
Bu riskli adımı bir kültür mirası olarak gördüğünü vurgulayan usta zanaatkâr, "İnsanlar yaşarken hayır yapar, öldükten sonra da arkalarında 'hasenat' kalır. Ben bu halıları geleceğe bıraktığım birer kültür mirası, birer hasenat olarak görüyorum" sözleriyle çıktığı yolculuğun felsefesini özetliyor.
Alman Müşterinin Sorduğu O Soru Hayatını Değiştirdi
Osman Can'ın üretimde mükemmelliği yakalama tutkusu, yaklaşık 30 yıl önce dükkanına gelen Alman bir müşterisiyle yaşadığı diyaloğa dayanıyor. Müşterisinin "Neden senden halı almalıyım?" sorusuna önce "ucuz" ve "güzel" cevaplarını veren Can, aldığı tepki karşısında derin bir sorgulamaya giriştiğini anlatıyor:
"Müşterim bana 'Ucuz iyi bir kelime değil, güzel halı da her yerde var. Bu halının içinde senden ne var? Senin bu mesleğe kattığın ne var?' diye sordu. O gece sabaha kadar uyuyamadım. O sorunun cevabı, beni bu işi en mükemmel haliyle yapmaya itti."
Budapeşte Parlamento Binası ve Kara Kilise'yi Süslüyor
İzmir Selçuk'taki küçük atölyede başlayan bu kararlı mücadele, kısa sürede sınırları aşarak uluslararası bir başarı öyküsüne dönüştü. Doğal malzemeler kullanılarak üretilen nadide eserler, günümüzde Budapeşte Parlamento Binası ve Romanya'daki tarihi Kara Kilise başta olmak üzere dünyadaki önemli müze ve saraylarda sergileniyor.
Koleksiyonlarında özellikle 16. yüzyıl motiflerine yer veren Can; Anadolu aslanı figürleriyle güç, erkeklik ve iman betimlemelerini halılara işliyor. Bu simgelerin Osmanlı döneminde şehzadeleri ve kaptanları korumak amacıyla yapılan muskaların halıya yansıması olduğunu ifade ediyor.
"Salvador Dali Gibi Kazandığımızı Ar-Ge'ye Yatırıyoruz"
Seri üretimi reddederek tamamen doğal boya ve el eğirmesi yün tercih ettiklerini belirten usta zanaatkâr, ürünlerinin adeta şifa kaynağı olduğunu söylüyor. Vücuda dinçlik veren doğal yünün romatizma ve siyatik ağrılarına iyi geldiğini belirten Can, ekonomik hedeflerden ziyade sanata odaklandıklarını şu sözlerle ifade ediyor:
"Biz parayı hedeflemedik. Kendimi Salvador Dali'ye benzetiyorum; kazandığımız her kuruşu Ar-Ge'ye, boyayı daha mükemmel yapmaya yatırıyoruz. Belki biz yaşarken zengin olamayacağız ama bu halıları alanlar gelecekte çok değerli eserlere sahip olmuş olacaklar."
Geleceğe Taşınan Sürdürülebilir Tasarımlar
Bin yıllık Türk halı kültürü geleceğe taşınırken, aileye katılan şehir plancısı gelin Hatice Can da sürece dahil oldu. İki nesillik devasa tecrübeyi modern dünyayla buluşturan Hatice Can, sürdürülebilir tasarımlar ile sektöre yenilikçi bir soluk getirdiklerini belirterek, geleneksel sanatı gelecek kuşaklara aktarma hedefini sürdürdüklerini dile getiriyor.