Türkiye'nin evlilik profilini çıkaran Yard. Doç. Dr. Lütfü Sezen, çalışmasını "Türkiye'de Evlenme Biçimi" ismiyle yayınladı. Çalışmaya göre görücü usulü hâlâ bir numara.
İnsan hayatının en önemli geçiş dönemlerinden biri olarak bilinen evlilik, kültürel ve sosyal değişimlere paralel olarak çeşitleniyor. Türkiye'nin evlilik profilini çıkaran Yard. Doç. Dr. Lütfü Sezen, evlenme türlerini 'Türkiye'de Evlenme Biçimi'isimli çalışmasında ortaya koydu. 33 çeşit evliliğin olduğunu tespit eden Sezen, bu evliliklerin çoğunda kadına söz hakkı verilmediğini ifade ederek, en yaygın evlenme biçiminin görücü usulüyle yapıldığını aktarıyor. İnsan neslinin devamında önemli bir yeri olan evliliğin günümüzde çeşitliliğinin de arttığını kaydeden Yard. Doç. Dr. Sezen evliliğin değer yargılarına, sosyal ve ekonomik yapıya, kırsal ve kentlerdeki yaşam biçimlerine göre farklılık gösterdiğini dile getiriyor.
Çalışmaya göre Türkiye'de yapılan bazı evlilik çeşitleri:
Görücü usulü: Bu evlenme biçiminde kız seçme evlenecek gencin annesi-babası veya diğer yakınları tarafından başlatılıyor. Gencin kızı beğenmesi yeterli değildir. Diğer aile bireylerinin de onayını alması gerekir.
Kız kaçırma: Sosyo-ekonomik ve diğer sebeplerle en çok kız tarafının engellemesiyle ortaya çıkar. Damat, kızla anlaşarak kızı kaçırır.
Başlık parası karşılığında evlenme: Başlık evlenecek gencin kız tarafına belli bir para veya mal vermesi karşılığında yapılan evliliktir.
Oturarak alma evlilik: Kızın oğlan evine gidip oturması durumuna denir. Kütahya, Sivas, Kastamonu yörelerinde görülür.
Baş örtüsü kaçırma: Yerel adı 'dezmal'olan bu âdete göre bir kızın başörtüsünün kaçırılması o kızın iffetinin bozulduğunun göstergesidir. Oğlan tarafı kız ailesiyle anlaşmak zorundadır, aileler arası çatışma çıkabilir.
Beşik kertme: Çocukların henüz beşikteyken çocuklara kertme (işaret) vurarak çocukların haberi olmadan onları nişanlamalarıyla yapılıyor.
Taygeldi evlilik: Dul kadının eski kocasından olan çocuklarını da alarak dul bir erkekle yaşamasından doğan evliliğe denir. Kadının yanında getirdiği çocuklara 'Taygeldi'denir.
Kuma getirme: Bu âdette kısır ya da erkek çocuğu olmayan ilk kadın kuma gelen kadının yanında ikinci plana düşmemek için ikinci kadını kendisi bulur. Bu şekilde gelen kadın kendisine 'kayınvalide'gözüyle bakar.
Berdel (bedel): Başlık sorununu ortadan kaldıran bu evlilik biçimi ailelerin karşılıklı olarak hem kızlarını hem de oğullarını birlikte evlendirmeleri suretiyle gerçekleşmektedir.
İç güveyi: Erkek çocuğu olmayan, ekonomik durumu iyi bazı aileler kızı dışarı verme yerine damadı 'iç güveyi'olarak eve almaktadır.
Hileli evlilik: Emekli Sandığı, SSK ve Bağ-Kur'dan emekli yaşlı erkeklerden dul olanlarının maaşının öldükten sonra bir yakını tarafından alınması için başvurulan evliliktir.
Kan parası karşılığı evlenme: Öldürülen kişinin kan bedeli olarak verilen kızla yapılan evliliktir.
Tanışıp anlaşarak evlenme: Kız ve erkeğin belli bir süre arkadaşlık yaparak birbirini iyice tanıdıktan sonra evlenmesidir.
İstifa evliliği: Muvazzaf askerlerin istifa edebilmek için ahlakî durumu düşük kadınlarla evlenerek müstafi (istifa etmiş) sayılmak maksadıyla yaptıkları anlaşmalı evlilik.