Necmettin Erbakan Üniversitesi (NEÜ) bünyesinde, psikoloji ve teknolojiyi bir araya getiren ezber bozucu bir bilimsel çalışma başlatıldı. NEÜ Travma Araştırma ve Uygulama Merkezi (TRAUM) tarafından yürütülen "Bireysel ve Kolektif Dayanıklılığın Nörofizyolojik Belirteçleri" isimli proje; psikologlar, sosyologlar ve bilgisayar mühendislerini aynı masa etrafında buluşturdu. Türkiye'de bir ilk olma özelliği taşıyan araştırmayla, zorlu yaşam olayları ve travmalar karşısında bireylerin sergilediği toparlanma gücü ilk kez somut biyobelirteçlerle ve nörolojik düzeyde inceleniyor.
Toplumsal Aitlik Duygusu Strese Karşı Zırh Oluşturuyor mu?
Projenin detaylarını paylaşan NEÜ Travma Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Doç. Dr. Seher Akdeniz, psikolojik dayanıklılığın literatürde genellikle özbilirim ölçekleriyle ölçüldüğünü, ancak bu çalışmayla süreci somut verilerle desteklemeyi hedeflediklerini belirtti.
İnsanın sosyal bir varlık olduğuna ve kriz anlarında "ortak kader" duygusunun önemine dikkat çeken Akdeniz, şunları kaydetti:
Ait olduğu grubun ve toplumun güçlü olduğuna inanan birey, kendi içinde de daha büyük bir güç bulabiliyor. Biz de bu araştırmada toplumsal dayanıklılık, beynimizde strese karşı koruyucu bir zırh oluşturuyor mu, bunu ilk kez nörolojik düzeyde araştırmaya odaklandık.
Binlerce kişiden toplanan veriler arasından belirli algoritmalara göre seçilen katılımcılara; empati, duygu düzenleme ve stresle başa çıkma şekilleri gibi ölçekler uygulandı. Kriterlere uyan kişiler, EEG ve göz takip cihazı (eye-tracking) ölçümleri için laboratuvara davet edilerek nörofizyolojik deneylere tabi tutuluyor. Projenin nihai hedefi ise bireysel ve toplumsal dayanıklılığı artıracak toplumsal fayda odaklı programlar geliştirmek.
Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi ile Görünmeyen Keşfediliyor
Projenin teknolojik ve algoritmik boyutunu yöneten NEÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve TRAUM Müdür Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Merve Acılar ise laboratuvarda yürütülen veri işleme süreçlerini aktardı. Katılımcılardan alınan ham EEG sinyallerinin ve göz izleme kayıtlarının ileri mühendislik yöntemleriyle temizlenip anlamlandırıldığını belirten Acılar, şu ifadeleri kullandı:
Amacımız, burada makine öğrenmesi yöntemleri için özgün bir veri seti oluşturmak ve bireyin dayanıklılığına özgü biyobelirteçleri keşfetmek. Bu biyobelirteçleri kullanarak ileride psikoloji alanında karar destek sistemi olarak görev yapacak yapay zeka destekli uygulamalar geliştirmeyi hedefliyoruz.
Klasik istatistik yöntemlerinin bir adım daha ötesine geçtiklerini vurgulayan Acılar, veriden öğrenen makine öğrenmesi algoritmaları sayesinde insan beynindeki "görünmeyeni keşfetme" yolunda teknolojinin tüm avantajlarından yararlandıklarını ifade etti.
Araştırmadan elde edilecek sonuçların, psikoloji literatürüne küresel ölçekte katkı sunması bekleniyor.