Türkiye genelinde aşırı kentleşme ve sanayileşmenin etkisiyle tarım alanlarındaki daralma dikkat çekici boyutlara ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, ülke son 20 yılda tarım topraklarının yüzde 9,7’sini kaybetti.
Bu oran yaklaşık 25 milyon 910 bin dekar, yani 3 milyon 628 bin futbol sahası büyüklüğünde bir alana karşılık geliyor. Kaybedilen tarım alanının yüzölçümü bakımından Antalya’dan daha büyük bir alana denk gelmesi, tablonun ciddiyetini ortaya koydu.
Son 30 yıllık veriler incelendiğinde ise Türkiye’nin toplam tarım alanlarının yüzde 10,6’sını kaybettiği görüldü. En hızlı kayıp döneminin 2005-2021 yılları arasında yaşandığı belirtildi.
Antalya’da Kayıp Türkiye Ortalamasının Üzerinde
Tarımın başkenti olarak gösterilen Antalya’da tablo daha da çarpıcı. Son 20 yılda kentteki tarım topraklarının yüzde 16,7’si kaybedildi. Bu kayıp yaklaşık 643 bin dekar alan anlamına geliyor.
Antalya’daki kayıp, kent yüzölçümünün yüzde 3,1’ine denk gelirken, yaklaşık 90 bin futbol sahası büyüklüğünde tarım alanı üretim dışı kaldı.
Son 30 yıllık süreçte ise Antalya’daki toplam tarım alanı kaybı yüzde 21’e ulaştı. Özellikle 1995-2010 ve 2020-2024 dönemlerinde kayıpların hızlandığı kaydedildi.
İlçelere Göre Tarım Alanı Dağılımı
2024 yılı itibarıyla Türkiye'nin toplam tarım alanlarının yüzde 14’ü Antalya’da bulunuyor.
Antalya’da en fazla tarım alanına sahip ilçeler şu şekilde sıralandı:
Korkuteli: %31
Elmalı: %14
Manavgat: %12
Serik: %11
Kullanım dağılımında ise:
Tarla bitkileri: %47,4
Meyvecilik: %25
Nadas: %14
Sebze üretimi: %13,3
Süs bitkileri: %0,2
Bazı İlçelerde Dramatik Gerileme
Son 20 yılda en yüksek tarım alanı kaybı Akseki ve Gündoğmuş ilçelerinde yaşandı. Her iki ilçede tarım alanlarının yaklaşık yüzde 86’sı kaybedildi.
Bu ilçeleri İbradı (%72) izledi.
Yoğun tarımsal üretimin yapıldığı ilçelerde de ciddi gerilemeler görüldü:
Kumluca: %44
Kaş: %43
Demre: %42
Gazipaşa: %35
Kemer: %32
Alanya: %25
Elmalı: %20
Manavgat: %12
Buna karşın Korkuteli’nde yüzde 8, Finike’de yüzde 4 ve Serik’te yüzde 0,6 oranında tarım alanı artışı kaydedildi.
“Toprak, Üretemediğimiz Bir Varlık”
Antalya Ticaret Borsası ve Antalya Tarım Konseyi Başkanı Ali Çandır, tarım topraklarının artan baskı altında olduğunu belirtti.
Çandır, “Aşırı kentleşme ve sanayileşmenin getirdiği yükle tarım toprakları sürekli tehdit altında. Antalya gibi üretim ve ihracat gücü yüksek bir kentte yüzde 16,7’lik kayıp çok ciddi bir tablo ortaya koyuyor. Tarım toprağını kaybetmek, gelecekte üreteceğimiz gıdayı kaybetmek demektir. Toprak, üretemediğimiz bir varlık. Bu nedenle çok daha dikkatli olmamız gerekiyor” dedi.
Tarım Kaybı Enflasyonu Tetikleyebilir
Tarım ve gıdanın artık küresel ölçekte stratejik sektörler arasında yer aldığını vurgulayan Çandır, tarım alanı kaybının ekonomik sonuçlarına da dikkat çekti.
Türkiye ekonomisinde enflasyonun önemli başlıklarından birinin gıda fiyatları olduğunu belirten Çandır, “Tarım topraklarını kaybeder, üreticiyi üretimden uzaklaştırırsak üretim düşer. Bu da enflasyonu artırır, gıdaya erişim sorununu beraberinde getirir ve dışa bağımlılığı yükseltir” ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, Türkiye’nin dört mevsimi yaşayabilen verimli coğrafyasının korunması gerektiğini belirterek, tarım alanlarının planlı kullanımının gıda güvenliği açısından hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.