Osmanlı askeri dehasının simgelerinden biri olan yatağan kılıcı, Akıncıların ve Yeniçerilerin belinden ayırmadığı, zarafetiyle dikkat çeken bir savaş aracı olarak öne çıkıyor. Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda antika dükkânı işleten kılıç ustası ve araştırmacı Murat Polat, duvarlarında sergilediği yatağanların tarihsel ve teknik sırlarını anlattı.
Ters kavisin sırrı: “Kurt dişi” etkisi
Yatağanı benzerlerinden ayıran en belirgin özellik, içe doğru yönelen ters kavis. Polat’a göre bu form, savurmadan ziyade yıkıcı darbe üretmeye odaklanıyor. Ağırlık merkezinin uca yakın olması, balta benzeri bir etki yaratırken; ters eğim, düşman silahını kenetleyip etkisizleştirme avantajı sağlıyor. Günlük kıyafetle taşınabilmesi ise yatağanı hem saha silahı hem de öz savunma aracı kılıyor.
Kulaklı kabza: El ile kılıcın bütünleşmesi
Yatağanın en ikonik unsuru olan kulaklı kabza, çoğunlukla kemik, fildişi veya boynuzdan üretiliyor. Geniş başlıklar, sert vuruşlarda kılıcın elden kaymasını engelliyor. Polat, bunun Türklerin ergonomi anlayışındaki ustalığını gösterdiğini belirtiyor.
Kılıç üzerindeki “Fetih” ve “Nadi Ali” duaları, amel-i (usta imzası), gümüş kakmalar, mercan süslemeler ve bitkisel motifler yatağanı adeta manevi ve estetik bir tuvale dönüştürüyor.
Yatağan’dan kasabasından dünyaya
Adını Denizli’nin Serinhisar ilçesine bağlı Yatağan kasabasından alan bu kılıç, Osmanlı ordusunun kul sistemindeki en sadık yoldaşlardan biri olarak biliniyor. Polat, yatağanı “Türk kılıç sanatının ulaştığı en rafine nokta; fırtına kadar sert, şiir kadar zarif” sözleriyle özetliyor.