Klasik kemik kırıkları genellikle düşme, trafik kazası veya şiddetli darbe gibi ani travmalar sonucunda oluşurken, halk arasında "zorlanma kırığı" olarak bilinen stres kırıkları ani bir darbe olmaksızın gelişebiliyor. Medicana Konya Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Harun Kütahya, kemiklerin kapasitesini aşan baskılara maruz kalmasıyla oluşan bu durumun hücresel düzeydeki yıpranmalar sonucu meydana gelen mikroskobik çatlaklar olduğunu söyledi.
Kemiklerin canlı ve sürekli kendini yenileyen dokular olduğuna dikkat çeken Op. Dr. Harun Kütahya, kemiği yıkan osteoklastlar ile yeni doku üreten osteoblastlar arasındaki dengenin önemine vurgu yaptı. Yoğun fiziki aktivite ve mekanik stresin arttığı hallerde kemik yıkımının hızlandığını ifade eden Kütahya, yükün sıklığı ve şiddeti çok yüksek olduğunda yapım hızının yıkım hızına yetişemediğini ve kemikte mikro-çatlakların biriktiğini belirtti.
Yorgunluk ve Yetmezlik Kırıkları Olarak İkiye Ayrılıyor
Stres kırıklarının altta yatan nedenlere göre iki ana grupta incelendiğini aktaran Op. Dr. Harun Kütahya, şu bilgileri verdi:
"Yorgunluk kırıkları, anormal derecede yüksek mekanik stresin sağlıklı bir kemiğe uygulanmasıyla oluşur ve genellikle sporcularda, dansçılarda ve askerlerde görülür. Yetmezlik kırıkları ise normal düzeydeki günlük yüklerin; kemik erimesi (osteoporoz) veya D vitamini eksikliği gibi nedenlerle mineral yapısı zayıflamış kemiklere binmesi sonucu ortaya çıkar."
Antrenman yoğunluğunun aniden artırılması, darbe emici özelliğini kaybetmiş ayakkabılarla beton veya asfalt gibi esnek olmayan zeminlerde çalışılması, düz tabanlık veya yüksek ayak kemeri gibi anatomik faktörlerin risk oluşturduğunu belirten Kütahya, rahatsızlığın özellikle alt ekstremitede, kaval ve ayak tarak kemiklerinde sıklıkla görüldüğünü ekledi.
Kas Ağrısından Farkı Noktasal Hassasiyet
Stres kırığının en tipik belirtisinin aktivite sırasında başlayıp dinlenince geçen ağrı olduğunu ifade eden Op. Dr. Kütahya, hastaların durumu sıklıkla basit bir kas ağrısı sanarak ihmal ettiğini bildirdi. Ağrılı bölgeye bastırıldığında noktasal hassasiyet ve hafif şişlik görülebileceğini, ancak klasik kırıklardaki gibi şiddetli morarmaların oluşmadığını kaydeden Kütahya, semptomların ilk 2-3 haftasında normal röntgen filmlerinin sonuç vermeyebileceğini, kesin teşhis ve kemik iliği ödemini görmek için altın standart yöntemin Emar (MRG) incelemesi olduğunu aktardı.
En Temel Tedavi Biyomekanik İstirahat
Tedavide ekseriyetle cerrahi müdahaleye gerek duyulmadığını belirten Kütahya, en temel yöntemin kemiğe yük binmesini engelleyerek ona kendini tamir etmesi için zaman tanımak olduğunu söyledi. Ağrıya neden olan aktivitelere 4 ila 6 hafta ara verilmesi gerektiğini vurgulayan Kütahya; yüzme gibi yük bindirmeyen sporların tercih edilebileceğini, koruyucu yürüme botları veya koltuk değneği kullanılabileceğini ve doktor kontrolünde D vitamini ile kalsiyum takviyesi yapılabileceğini ifade etti. Kütahya, femur boynu veya naviküler kemik gibi kanlanması zayıf ve yüksek riskli bölgelerde ise kırığın ayrışmasını önlemek adına nadiren cerrahi sabitlemeye başvurulduğunu sözlerine ekledi.
Stres Kırığından Korunmanın Altın Kuralları
Kademeli artış yapın: Egzersiz sürelerini ve yoğunluğunu haftalık olarak yüzde 10'dan fazla artırmayın.
Doğru ekipman seçin: Ayak yapısına uygun, darbe emiciliği yüksek ayakkabılar tercih edin ve eskiyen spor ayakkabılarınızı zamanında değiştirin.
Vücudunuzu dinleyin: Ağrının üzerine giderek spor yapmaya devam etmek, kılcal bir çatlağın tam ve ayrışmış bir kemik kırığına dönüşmesine yol açabilir.