Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi'nde yürütülen araştırmalar, Türk tarihinin en tartışmalı dönemlerinden birine ışık tutacak yeni bir bulguyu ortaya çıkardı. Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi ve tarih araştırmacısı Taner Özdemir, 1553 tarihli resmi bir ferman kaydına ulaştı.
Arşiv özetinde doğrudan "Merhum Şehzade Mustafa hakkında Erzurum Beylerbeyi Ayaş'a ferman" ifadesinin yer aldığı belge, 29 Zilhicce 960 (1553) tarihini taşıyor. Kanûnî Sultan Süleyman’ın Nahçıvan Seferi sırasında Konya Ereğlisi civarında Şehzade Mustafa'nın öldürülmesi olayının hemen ardından kaleme alınan bu vesika, Erzurum'un hanedan siyasetindeki rolünü yeniden tartışmaya açtı.
Ayas Paşa ile Maktuplaşma ve Taht Pazarlığı
Ortaya çıkarılan arşiv belgesi, Şehzade Mustafa ile Erzurum Beylerbeyi Ayas Paşa arasındaki geçmişe dayanan mektuplaşmaları da tekrar gündeme getirdi. Akademik çalışmalara ve Türk Tarih Kurumu kayıtlarına yansıyan bilgilere göre şehzade, hayattayken Ayas Paşa'dan gelecekte kendisine destek olmasını talep etmişti. Ayas Paşa ise şehzadenin tahta çıkması halinde unutulmama sözü istemişti.
Belgenin içeriğinde, şehzadenin katlinin ardından bazı Tatarların "gaybet idüb" yani kaçarak Şehzade Mustafa'nın tarafına geçtiğine dair detayların da yer aldığı belirtiliyor. Bu durum, şehzadenin Konya'daki vefatından sonra dahi Erzurum hattında ciddi bir hareketliliğin sürdüğünü gösteriyor.
Erzurum'un Doğu Siyasetindeki Stratejik Önemi
Belgenin paleografik olarak tamamen okunmasının tarihi açıdan birçok bilinmeyeni aydınlatacağını belirten Taner Özdemir, Erzurum'un sadece bir sınır şehri olarak görülmemesi gerektiğinin altını çiziyor. Erzurum Beylerbeyliği'nin XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin doğu siyaseti açısından kilit bir merkez olduğunu vurgulayan Özdemir, fermanın Şehzade Mustafa hadisesinin arka planını anlamak için benzersiz bir kaynak niteliği taşıdığını ifade ediyor.