PARKİNSON NEDİR?
Kimler Yakalanır? ..
Belirtiler Nelerdir?
Parkinson hastalığı, dopaminerjik nöronların harabiyetinden kaynaklanan progresif, nörolojik bir hastalıktır.
Hastalık, ilk kez 1817 yılında James Parkinson tarafından tanımlanmıştır. Parkinson, daha çok ileri yaşlarda ortaya çıkmakla birlikte bazen daha genç yetişkinlerde de görülebilmektedir.
Aradaki fark az olsa da toplumda kadınlara oranla erkeklerde daha fazla görülmektedir. Bu hastalık ortalama 60 yaş civarında başlamaktadır.
Yavaş ilerleme gösteren bu hastalığın ortalama bir seyir hızı olmakla birlikte ayrı ayrı her hasta için bir ilerleme hızı tahmin etmek mümkün değildir. Günümüze kadar tanı ve tedavide büyük gelişimler kaydedilmiştir. Daha önceki dönemlere göre günümüzde Parkinson hastalarının ölüm riski genel nüfusunkine yaklaşmış ve yaşam süresi beklentisi artmıştır.
Klinik Özellikler
Parkinson hastalığının dört önemli bulgusu istem dışı titreme (tremor), kas sertliği (rijidite), hareketlerde yavaşlama (bradikinezi) ve denge kaybıdır. En yaygın başlangıç bulgusu asimetrik istirahat tremoru olmakla birlikte hastaların yaklaşık beşte birinde ilk belirti olarak bir eli kullanmakta güçlük görülmektedir.
Diğer klinik özellikler açısından, hastalığın erken dönemlerinde hasta sıklıkla ince koordine hareketlerde zorlandığını fark eder. Günlük işlerin yerine getirilmesi zorlaşabilir (düğme iliklemek, saç taramak gibi.) Maske yüz denilen, yüz ifadesinin silinmesi fark edilebilir. Ses kısılabilir ve monotonlaşabilir. Kullanmakta zorluk çekilen kol yürürken tam olarak sallanmayabilir ve hasta aynı taraftaki ayağını yürürken sürüyebilir. Vücudun duruşu giderek bükülür ve adımlar da küçülür; el yazısı küçülebilir ve şekli bozulabilir.
Daha sonraki dönemlerinde ağızdan salya akması ve yiyecekleri yutmada zorluklar, koku alma duyusunun kaybedilmesi nedeniyle tat almada değişiklikler görülebilir. Bunlara ek olarak depresyon ve demans da ortaya çıkabilir. Sık idrara çıkma, terleme anormallikleri gibi otonom fonksiyon bozuklukları bulgularına rastlanabildiği gibi aynı zamanda uyku bozuklukları da gözlenebilir.
Parkinson hastalığının klinik tanısı, hastanın anamnezinin değerlendirilmesi ve nörolojik muayenenin yapılması ile konulur. Kesin tanıyı sağlayan laboratuar veya radyoloji yöntemi bulunmamaktadır.
Parkinson Hastalığının 10 Erken Belirtisi
Bazan Parkinson Hastalığı tanısı koymak zor olabilir. Parkinson Hastalığında beyninizde önemli bir kimyasal madde olan “Dopamin” üretimi durur. Bu kimyasal madde vücudunuzun hareket etmesine yardımcı olur. Parkinson hastalığınız varsa, bu maddenin yerine geçen bir ilaç aldığınızda daha iyi hareket edersiniz. Parkinson hastalığı zamanla artış gösterecektir, fakat doktorunuz uzun süre sağlıklı kalmanızda yardımcı olacaktır. Aşağıda listelenen bazı problemler Parkinson hastalığının belirtisi olabilir. Tek belirti tek başına Parkinson hastalığını işaret etmez. Birden fazla belirti varsa doktorunuzu aramanız gerekir.
1. TİTREME: Parmaklarınızda, elinizde, çenenizde veya dudaklarınızda titreme fark ettiniz mi? Oturduğunuzda bir ortamda bacağınızda titreme var mı? El ve bacaklarda titreme Parkinson Hastalığının erken belirtisi olabilir. Normal olan nedir? Ağır egzersiz ve yorgunluk sonrası olan titreme, ilaçlara bağlı titreme ve bazı yaralanmalar sonrasında ortaya çıkan titreme normal insanlarda da görülebilir. Bu nedenlerle ortaya çıkan titremeler Parkinson hastalığına bağlı değildir.
2. ELYAZISINDA KÜÇÜLME: El yazınızda geçen yıllara göre aniden küçülme oldu mu? Yazdığınız harflerin küçüldüğünü, kelimelerin adeta sıkışmış görünümde olduğunu fark edebilirsiniz. El yazısında ortaya çıkan ani değişiklik Parkinson hastalığının belirtisi olabilir. Normal olan nedir? Bazan yaşlanmakla, el veya parmaklarınızda sertleşme varsa veya görme bozukluğunuz belirginse, el yazısı değişebilir. Fakat bu zaman içinde yavaşça gelişir, aniden ortaya çıkmaz.
3. KOKU DUYUSUNDA KAYIP: Bazı yiyeceklerin kokusunu alamadığınızı fark ettiniz mi? Eğer muz, turşu, meyan kökü gibi yiyeceklerin kokusunu alamadığınızı fark ediyorsanız doktorunuza Parkinson Hastalığını sormalısınız. Normal olan nedir? Koku duyusu nezle, grip, burun tıkanıklığı, üst solunum yolu enfeksiyonlarında değişebilir. Bu durum geçicidir, hastalığınızın düzelmesi ile birlikte düzelir.
4. UYKU SORUNU: Derin uyku sırasında yatakta tekmeleme, vurma, çırpınma gibi hareketler yapıyor musunuz? Eşiniz bundan etkilenerek ayrı yatağa geçmek istiyor olabilir. Uyku sırasında bu hareketler nedeniyle yataktan düşüyor olabilirsiniz. Uykuda ani hareketler Parkinson hastalığının belirtisi olabilir. Normal olan nedir? Herkesin arada bir yatakta fazlaca dönerek uyuyamadığı bir gün olabilir.
5. HAREKET ETMEDE VEYA YÜRÜMEDE ZORLUK: Gövdenizde, kol ve bacaklarınızda katılık hissediyor musunuz? Bazan hareket ettikçe bu katılık azalır. Eğer azalmazsa Parkinson hastalığının bir belirtisi olabilir. Yürüdüğünüzde kollarınızı sallamadığınızı fark edebilirsiniz, veya başka insanlar size bunu söyleyebilir. Erken belirtilerden biri omuz veya kalçada ağrı veya katılık hissi olabilir. Hastalar bazan ayaklarının “yere yapışmış gibi “ olduğunu söylerler. Normal olan nedir? Eğer kolunuzu veya omzunuzu incittiyseniz, düzelene kadar o kolu kullanamayabilirsiniz. Ya da artrit gibi başka hastalıklar da benzer belirtilere yol açabilir.
6. KABIZLIK: Tuvalete çıkmakta zorlanıyor musunuz? Kabızlık Parkinson hastalığının erken bulgusu olabilir, doktorunuzla konuşun. Normal olan nedir? Yeteri kadar su ve lifli yiyecek almazsanız tuvalate çıkmakta zorlanırsınız. Ayrıca bazan ilaçlar kabızlık sebebi olabilir. Eğer diyet ve ilaçlarla ilişkili değilse kabızlık sorununuz için doktorunuzla konuşun.
7. DÜŞÜK TONLU KONUŞMA: Normal sesinizle konuştuğunuzda başka insanlar sesinizin çok düşük veya kısık olduğu söyledi mi? Eğer ses tonunuzda değişiklik olduysa doktorunuzla görüşün. Başkalarının işitme problemleri olduğunu zannettiğinizde, aslında sorun sizin fazla yumuşak ve kısık sesiniz olabilir. Normal olan nedir? Soğuk algınlığı sesinizde değişikliğe neden olabilir. Hastalığınız düzeldiğinde sesiniz de düzelir.
8. MASKE YÜZ: Kötü bir ruh halinde olmamanıza rağmen, ciddi, depresif, ve kızgın bir görünümde olduğunuz söylendi mi? Bu ciddi görünümlü yüz maske yüz olarak adlandırılır. Başkaları boş baktığınızı veya pek göz kırpmadığınızı söylüyorsa doktorunuza Parkinson hastalığını sorun. Normal olan nedir? Bazı ilaçlar bu tip ciddi bakış ve yüz görünümüne neden olabilir, ilaç kesilince bu durum düzelir.
9. BAŞ DÖNMESİ VE BAYILMA: Sandalyeden kalktığınızda baş dönmesi oluyor mu? Baş dönmesi ve bayılma, Parkinson hastalığı ile ilişkili düşük kan basıncına bağlı olabilir. Normal olan nedir? Herkesin nadiren ayağa kalktığında benzer yakınması olabilir. Fakat bu sürekli olan bir durumsa doktorunuzla görüşün.
10. ÖNE EĞİLMEK / KAMBURLAŞMAK: Eskisi gibi ayakta dik duramıyor musunuz? Eğer aileniz, arkadaşlarınız vücudunuzda öne / yana doğru eğilme fark ediyorlarsa, bu Parkinson hastalığının belirtisi olabilir. Normal olan nedir? Eğer bir ağrınız varsa, veya kemiklerinizde bir problem varsa duruşunuz değişiklik gösterebilir.
Derleyen; Müjdat GÖKÇE