Konuyu 6 ve 7 Ocak’ta manşetten veren Referans Gazetesi’nin haberini yeni bilgiler ışığında Memleket okurlarıyla paylaşıyoruz. Şeker fabrikalarına kota indirimi özel sektör şeker üreticilerini birbirine düşürdü. Yüzde 15'lik kota indiriminin faturası Kayseri, Amasya, Adapazarı ve Kütahya gibi 4 özel şeker fabrikasına çıkarıldı. Kurumda temsilcisi olan Konya ve Çumra'nın ise kotası artırılınca ortalık karıştı.
Her yıl ocak ayında Şeker Kurumu tarafından açıklanan ve son üç yıldır devlete bağlı şeker fabrikalarının elindeki 500 bin tonu bulan stok fazlası nedeniyle periyodik olarak aşağı çekilen şeker kotaları, bu yıl büyük kavgaya neden oldu. Çünkü bu yıla kadar yalnızca elinde şeker kalan devlet fabrikalarına fatura edilen kota düşüşünün bu yıl neredeyse tamamı özel şirketlere yüklendi. Özel şirketlerin zarar hanesine 150 milyon YTL yazılmasına neden olacak bu uygulamadan, özel şirketlerden Şeker Kurumu'nda temsil edilen Konya ve Çumra muaf tutuldu. Muaf tutulmakla kalmadı bu fabrikalara toplamda 17 milyon YTL değerinde 10 bin ton da ek kota sağlandı. Sektör temsilcilerine göre Konya'ya uygulanan özel uygulamanın arkasında, 7 temsilcisi bulunan Şeker Kurumu'nda sadece Konya ve Çumra'nın temsil edilmesi yatıyor.
Kotalar IMF baskısıyla
Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) baskısıyla 2001'de çıkarılan Şeker Yasası'na göre Türkiye pancar üretiminde kota uygulaması başlattı. Bu yasanın ardından kesilen sübvansiyonlar sonucu her yıl üretim yaklaşık yüzde 5 azalırken, şeker üretimini de kotaya bağlandı. Hem pancardan şeker üretimi hem de nişasta bazlı şeker üretimi her yıl kotalarla belirlenmeye başlandı.
Yılın kotaları faksla duyuruldu
Bu kapsamda bu yılın kotaları 28 Aralık'ta özel ve devlete ait 31 fabrikaya 3 Ocak 2006'da faks ile duyuruldu. Buna göre devlete ait 25 şeker fabrikasının kotası 40 bin ton, özel sektöre ait 6 fabrikanın kotası da toplam 74 bin ton azaltıldı. Ancak belirlenen kotalarda sektörü rahatsız eden bir durum ortaya çıktı. Özel fabrikaların kotaları Amasya, Adapazarı'nda 10 ar bin ton, Boğazlayan'da 14 bin tona düşürülürken en fazla kotası düşürülen özel fabrika 40 bin tonla Kayseri oldu.
Konya'ya özel durum
Milyonlarca dolar yatırıma girişen özel şeker fabrikalarından neredeyse hepsinin kotası düşürülürken yine özel olan Konya ve Çumra Şeker fabrikalarının kotalarının artırılması itirazların nedeni. Çünkü üretim kapasitelerine göre bakıldığında Kayseri Şeker, aldığı yasal izinlerle yıllık 400 bin ton şeker işleme kapasitesine ulaşırken kotası 195 binden 161 bin tona çekildi. Buna karşın 450 bin ton kapasiteye sahip Konya ve Çumra'nın kotası ise 367 binden 377 bine çıkarıldı.
Adaletsizlik yaratıldı iddiası
Kayseri Şeker Fabrikası Genel Müdürü Halil Karaçavuş, alınan bu kararla sektörde ciddi bir adaletsizlik baş gösterdiğini iddia ediyor. Yasaların ihlal edildiğini belirten Karaçavuş, Şeker Kurumu üyelerinin sektörün menfaatlerini düşünmekten ziyade kendi menfaatlerini öne çıkardıklarından yakınıyor. Karaçavuş yaşadıkları sıkıntıyı şöyle aktarıyor;
"Sektörde altı özel fabrika bulunuyor. Sadece ikisi temsil ediliyor. İşte bu yüzden de ciddi mağduriyet içerisindeyiz. Bütün şeker fabrikalarının kotaları düşerken Konya Şeker Fabrikası'nın Çumra ile birlikte toplam kotası 10 bin civarında arttı. Şeker Kurumu'nda devlet fabrikalarının da bir temsilcisi yer alıyor. Bu sayede 25 devlet fabrikasında sadece 40 bin ton civarında bir azalma gerçekleşti. Oysa sadece Kayseri Şeker Fabrikası'nda kota 40 bin ton düşürüldü. Adaletsizliğin ne boyutlarda olduğunu anlatmak için bu rakamlar dahi yeterli. 25 fabrikanın tamamından kesilen kota ile aynı oranda. Biz Kayseri Şeker olarak milyonlarca dolarlık yatırım yapıyoruz. Son dört yılda 15 kat büyüme başarısı gösterdik. Dünyanın en modern iki şeker fabrikasını Kayseri'de hayata geçirdik. Günlük 11 bin 500 ton pancar işleme kapasitesi ile Türkiye'nin en büyük şeker fabrikasıyız. Ancak Kayseri'nin büyümesinden rahatsız olan Konya Şeker Fabrikası yöneticileri bizi durdurmak için bize 70 milyon dolara zarara sebep olacak 40 bin ton kotamızı elimizden aldılar. Diğer özel şeker fabrikalarına da aynı zulüm yapıldı."
Her şey yasalara uygun yapıldı
İddiaların merkezinde bulunan Şeker Kurumu sessizliğini korurken kurul üyeliğini kendi fabrikalarının menfaati için kullandığı iddia edilen Konya Şeker Fabrikası Yönetim Kurulu Başkanı Recep Konuk ise iddiaların asılsız olduğunu vurguluyor. Konuk'a göre alınan her karar Şeker Kurumu üyelerinin tam mutabakatı ve Şeker Kanunu'nun öngördüğü şekilde gerçekleşti. Kotalar belirlenirken geçmiş dönemlere ait üç yıllık ortalama, günlük üretim kapasiteleri ve pancar işlenen gün kapasitesi gibi kriterlerin göz önüne alındığını anlatan Konuk, suçlamaları kabul etmedi.
PANKOBİRLİK dağılır mı?
Şeker Kurumu'nun 2006 yılında şeker fabrikaları için belirlediği kotalar, 35 yıldır pancar üreticisini temsil eden Pancar Ekicileri Birliği Üst Kuruluşu'nu PANKOBİRLİK’i bölünmenin eşiğine getirdi. Kayseri ve Amasya Şeker Fabrikaları, Şeker Kurumu'nda kendileri de dahil altı özel şeker fabrikasının sahibi olan PANKOBİRLİK'i temsil eden Recep Konuk ve Mikdat Çakır'ın kota indiriminin altına imza atmasına büyük tepki göstererek birlikten ayrıldıklarını açıkladı. İki temsilcinin yönetim kurulunda bulundukları Konya ve Çumra Şeker Fabrikası'nın kotasını artırmasını da şiddetle eleştiren iki fabrikanın temsilcileri kota indiriminin özel fabrikaları 150 milyon YTL zarara uğratacağına dikkat çekti. Yaklaşık 1 milyon 400 bin üyesi bulunan ve 35 yıl önce kurulan PANKOBİRLİK, Türkiye'nin ilk üretici kooperatiflerinden biri.
PANKOBİRLİK’ten ayrılıp yeni birlik kurmanın neredeyse imkansız olduğunu söyleyen yetkililer, “Konya’nın pancar üretiminde lider olmasından rahatsızlık duyanların olması durumu değiştirmez” görüşündeler. PANKOBİRLİK’in alternatifi kurulamaz yani.
Rakamlarla Şeker Sektörü
-Dünyada 130 milyon ton şeker tüketimi yapılıyor.
-Türkiye yıllık 2.5 milyon ton beyaz şeker üretirken tüketim rakamı 1.9 milyon ton. Bu nedenle her yıl 500 bin ton fazla veriyor.
-Türkiye dünya pancar şekeri üretiminde Fransa, Almanya, Polonya ve Amerika’dan sonra 5’inci sırayı alıyor.
-Ülkemizde Avrupa Birliği üretiminin yüzde 12'si kadar üretim yapılıyor.
-Türkiye, Ortadoğu ülkeleri toplam pancar şekeri üretiminde ise yüzde 70 paya sahip.
-Pazarın yüzde 85'ini pancar şekeri, yüzde 15'ini ise, başını Amerikan gıda şirketi Cargill'in çektiği mısır nişastası oluşturuyor.
-Türkiye pancar şekeri ihtiyacının yüzde 35'ini, PANKOBİRLİK'e ait Konya, Kayseri, Adapazarı ve Amasya Şeker Fabrikaları karşılıyor.
-2003 yılında şeker pancarı üretim alanları yüzde 27 daraltıldı.
-Sektörde 31 fabrika, ve 2 milyona yakın pancar işçisi bulunuyor.
-Dünya şeker fiyatları ortalama 200-250 dolar arasında.
-Türkiye şeker fiyatları ortalama 550-580 dolar arasında.
-Türkiye şeker fiyatlarının en pahalı olduğu 10 ülke arasında.
-Bir kilo şekerin fabrika çıkış fiyatı 1.6 YTL, raf fiyatı ise 2 .1 YTL