HİSDER tarafından, Karatay Belediyesi Şemsi Tebrizi Sosyal Tesisleri’nde düzenlenen Pazartesi Toplantıları’nda Prof. Dr. Haşim Karpuz, “Tarihî Konya Evleri”ni slayt eşliğinde anlattı. Karpuz, Türk evinin bir medeniyet tasavvuru olduğunu ifade etti.
Sofa Etrafında Şekillenen Bir Medeniyet
Konuşmada, oda ve sofanın Türk sivil mimarisinin temel unsurları olduğu vurgulandı. Evlerin dış sofalı, iç sofalı ve orta sofalı plan tiplerine ayrıldığı; avlunun kuyu, çardak, tandır ve kilerle başlı başına bir yaşam alanı oluşturduğu aktarıldı. Sofa, avlu ile odalar arasında merkezi bir geçiş mekânı olarak tanımlandı.
Türk Odasının Kökeni: Çadır
Karpuz, Konya’daki Koyunoğlu Evi’ni iç sofalı tipin önemli örnekleri arasında gösterdi. Türk odasının oturma, yatma, yıkanma ve depolamayı tek mekânda çözen yapısının Orta Asya çadır geleneğinden evrildiğini belirtti. Yüklüklerdeki gusülhane, tavan ve kapılardaki çarkıfelek, yıldız ve şemsiye motiflerinin sembolik anlamlarına dikkat çekildi.
Tarihteki Konya’nın Görsel Kayıtları
16. yüzyılda Matrakçı Nasuh’un minyatürlerinin ölçü ve bilgi bakımından doğruluğuna değinildi. 1820’lerde Léon de Laborde’un gravürlerinin, tek–iki katlı, toprak damlı Konya evlerini belgelediği; aynı dönemde surların yıkım sürecinin başladığı aktarıldı.
Celile Berk Butka’nın Arşiv Niteliğindeki Çalışması
Celile Berk Butka’nın Konya Evleri adlı çalışmasının, plan tipleri, malzeme kullanımı (kerpiç–taş–ahşap) ve ince işçilik ayrıntılarıyla bugün için eşsiz bir belge olduğu vurgulandı. İncelenen 40 evden günümüze yalnızca Nakipoğlu Köşkünün kaldığı hatırlatıldı.
Sedad Hakkı Eldem ve Millî Mimari
Sedad Hakkı Eldem’in öncülüğündeki Millî Mimari anlayışında Türk Evinin merkezde olduğu; mahremiyet, insan ölçeği, iklimle uyum ve sofa merkezli planın toplumsal hafızayı taşıdığı belirtildi.
Koruma Sorunu ve Bugün
Konya’daki tarihî evlerin büyük bölümünün 1930’lardan sonra kaybedildiği; 1982’den itibaren yaklaşık 150 evin koruma altına alındığı, ancak fiilen 40–50 evin günümüze ulaşabildiği ifade edildi. Celâl Sokak, Sokullu Mehmet Paşa Sokak, Gül Sokak ve Mengüç Caddesi örnekleri hatırlatıldı.
Program Nasıl Sona Erdi
Soru–cevap bölümünün ardından HİSDER Başkanı Prof. Dr. Önder Kutlu ve dernek yöneticileri tarafından Prof. Dr. Haşim Karpuz’a hediye takdim edildi. Program toplu fotoğraf ile tamamlandı.