VDK müfettişlerinin 41 riskli mükellef üzerinde yaptığı incelemelerde, üretici satış fiyatı ile şirketlerin kayıtlarındaki alış maliyetleri arasında uçurum olduğu belirlendi. Rapordaki en çarpıcı örneklerden birinde; üreticinin tarlada 6-8 TL/kg seviyesinden sattığını söylediği mandalina, müstahsil makbuzuna 28 TL/kg maliyetle kayda geçirildi. Şirket, ürünü ortalama 31,82 TL/kg fiyatla satarak kâğıt üzerindeki kâr marjını neredeyse sıfırlamış gibi gösterdi.
Benzer durum elma, patates, limon ve üzümde de görüldü:
Sanayi tipi elma: Çiftçi satışı 4-5 TL, makbuz maliyeti 9,50 TL, ortalama satış 9,74 TL.
Patates: Çiftçi satışı 7-12 TL, makbuz maliyeti 20 TL, ortalama satış 21,91 TL.
Çekirdeksiz üzüm: Çiftçi satışı 28-29 TL, makbuz maliyeti 45 TL, ortalama satış 45,81 TL.
Limon: Çiftçinin 35 TL’ye sattığı limon, makbuzlarda 70-78 TL aralığında gösterildi.
Sadece Fiyat Değil, Ürün Miktarı da Katlandı
Soruşturma dosyasındaki veriler, usulsüzlüğün sadece fiyatlarla sınırlı kalmadığını, satılan ürün tonajlarının da devasa boyutlarda büyütüldüğünü gösterdi.
Yılda 200 ton limon üreten bir çiftçi adına 633 ton ürün belgelendirildi.
400-500 ton patates satan bir üreticinin kayıtlarda 1 milyon 741 bin kilogram ürün satmış gibi gösterildiği anlaşıldı.
En uç örneklerden birinde ise 60 ton sarımsak üreten bir çiftçinin müstahsil makbuzuna 800 ton sarımsak yazıldığı kayda geçti.
"O Firmayı Tanımıyorum" Beyanları ve Hayalî Satışlar
Müfettişlerin ulaştığı bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık makbuz düzenlenmesine rağmen ilgili firmalara hiç ürün satmadıklarını ifade etti. Zirai faaliyeti olmayan kişiler, şirket çalışanları ve hatta tarlasında hiç yetiştirmediği meyveler adına belge düzenlenen üreticiler incelemelere takıldı. Bazı çiftçiler, şirketleri hiç tanımadıklarını ve yapılan işlemlerin tamamen hayalî olduğunu beyan etti.
Hayatını Kaybedenler Adına Milyonluk Makbuz Kestiler
Raporların en sarsıcı bulgularından biri de vefat etmiş kişiler adına düzenlenen belgeler oldu.
İncelemelerde, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlenerek 2,5 milyon TL'den fazla hayalî maliyet oluşturulduğu belirlendi.
Bir başka firmada 6 ölü kişi adına 5,88 milyon TL, farklı bir şirkette ise 13 ölü kişi adına benzer belgelerin kesildiği saptandı.
Sistem Nasıl İşliyor? Fiyatlar Neden Şişiyor?
VDK raporuna göre usulsüzlüğün mekanizması beş temel adımda gerçekleşiyor:
Ürün tarlada çiftçiden gerçek piyasa fiyatıyla satın alınıyor.
Şirketler, üretici adına daha yüksek fiyat veya tonajla müstahsil makbuzu düzenliyor.
Böylece şirketin resmi kayıtlardaki alış maliyeti yapay olarak yükseltiliyor.
Şişirilen maliyet, hal ve market satış fiyatına yaklaştırılarak kâğıt üzerindeki kâr marjı küçültülüyor.
Elde edilen devasa ekonomik fayda ve yüksek kâr vergi dışı bırakılıyor.
Vergi müfettişlerinin tespitleri, "Ürün tarladan markete gelene kadar neden pahalanıyor?" sorusunun arkasındaki kayıt dışı ve usulsüz maliyet oyunlarını açıkça gözler önüne serdi.