Büyükşehir Belediyesi Hoca Cihan Hanı’nı restore ettirmek için düğmeye bastı.
5 Şubat’ta halk arasında Akyokuş Hanı, Dibi Delik Han olarak da bilinen Hoca Cihan Hanı’nın restorasyon işlemleri için ihaleye çıkılacağını bildiren Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Akyürek, “Tarihi eserlerimizin korunması yolunda attığımız adımların bir parçası olarak bu hanı da restore edeceğiz. İlgisizlikten harabe halini almış hanın restorasyon projesini hazırladık. İhaleden sonra hanın eski ihtişamına kavuşturulması konusunda elimizden geleni yapacağız” dedi.
Hana ismini veren Hoca Cihan’la ilgili bilgilerine başvurduğumuz Selçuk Üniversitesi Tarih Bölümü emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Mikail Bayram “Alaaddin Keykubat’ın şehir muhafızlarının komutanı olarak tayin ettiği devrin ileri gelenlerinden birisidir Hace-i Cihan. Mevlana ve Sadreddin Konevi’yle ile son derece yakın ilişkileri bulunan bir devlet adamıdır. Türbesi de Tekke mezarlığındadır” dedi.
HOCA CİHAN’DAKİ TARİHİ YAPILAR
Hocacihan Mahallesi’ndeki tarihi yapıları incelediğini belirten SÜ Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Haşim Karpuz da bölgedeki tarihi yapılar hakkında gazetemize şu bilgileri verdi: Kanlı Sarnıç: Bu günkü Başkent Hastanesi yakınındadır. Kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olarak yapılmıştır. Selçuklu veya Beylikler dönemine aittir. Kuyu ağacı yok olmuştur, bileziği ve yalakları orijinaldir. Aşağı Mahalle Köy Odası: Yenilenerek halen Kur’an kursu olarak kullanılmaktadır. Hanay Başı Sarnıcı: Köyün merkezinde yer alan caminin batı bitişiğindedir. Yapını eski olduğu kullanılan antik malzemelerden anlaşılır. Bu gün üstü kapatılmıştır. Kuyu bileziği, çıngırağı, ağacı sağlamdır. Selçuklu dönemine tarihlendirilebilir. Hocacihan Büyük Cami: Dikdörtgen planlı, kırma çatılı bu cami son dönemde yenilenmiştir. H. 1226/M. 1850 tarihli kitabesi yapı üzerinde korunmuştur. Arap Sarnıcı: Sağlam olarak günümüze gelmiştir. Üstünde eyvan biçimli bir yapı bulunmaktadır. Cephesinde sivri teğet bir kemer yer alır. Kuyu bileziği kırılmış, ayrıca H. 1306/M. 1889 tarihli onarım kitabesi bulunmaktadır. Selçuklular zamanında yapılan sarnıç onarımlarla günümüze gelmiştir. Yukarı Mahalle İdrislerin Odası: İki katlı 20. yüzyıl başlarına tarihlenen orijinal bir köy odasıdır. Alt kat ahır, üst kat aralık ve oda kısımlarından meydana gelmektedir. Takkeli sarnıç: Tıp Fakültesi yolu üzerinde Söke Sokakta yer alır, üst yapısı toprak damlıdır. Bu yapıyı Osmanlı dönemine tarihlendirebiliriz. Hocacihan Hanı: Beylikler dönemine tarihlenir. Kapalı bölümden oluşan bir handır. İlgisizlikten harabe halini almıştır. Devler (Divle) Sarnıcı: Hocacihan hanı yanındadır. Vakıf bir sarnıç olarak yayınlanmıştır. Sadece çıngırağı ve bileziği günümüze gelmiştir. Afakan Tekkesi: Hocacihan hanı yakınındadır. Selçuklu-Beylikler dönemine aittir. Cenazelik katı günümüze gelmiştir. Daha sonra Vakıflar tarafından tamir edilmiştir. Önündeki ağaca bez bağlanmakta olan türbe sınanmış yerlerdendir. Hocacihan’da türbe, Selçuklu han ve Arap ve Hanaybaşı sarnıçları Selçuklu ve Beylikler dönemine tarihlenir, diğer yapılar Osmanlı dönemine aittir.
HOCA CİHAN HANI’NIN MEVCUT DURUMU
İstanbul merkezli bir kuruluş olan Ani Anıtsal Yapılar Koruma Değerlendirme ve Yapım Mimarlık Restorasyon Ltd. Şti. adlı bir firmanın hanın mevcut durumu hakkında hazırladığı Rölöve Analiz Raporu’nda ise hanın mevcut durumu hakkında şu bilgilere yer veriliyor: Günümüze kadar orijinal durumu oldukça değişmiş olarak ulaşan Hoca Cihan Hanı’mn orijinal planını mevcut kalıntılara göre tespit etmek mümkün olmaktadır. Bugün üç sahın olarak görülen hanın, orijinalinde de aynı düzene sahip olduğunu tahmin etmekteyiz. Özellikle yan sahınların tonozunu destekleyen takviye kemerlerinin bir bölümün insitu olarak izlenebilmesi, bugünkü sahın genişliklerinin orijinal sahın sistemine göre düzenlendiğini göstermektedir. Hanın meyilli bir arazi üzerine inşa edilmesi nedeniyle, batı tarafında bugünkü konumundan fazla bir kısmının bulunmadığı anlaşılmakta, aynı şekilde doğu tarafta da mevcut izlere göre bir bölümün olmadığı görülmüştür. Mevcut benzer örneklere göre, bu uzunluktaki bir hanın daha fazla sahına sahip olamayacağını, bu nedenle de hanın güney ve kuzey taraflarında başka sahnın olmadığını söylemek mümkündür. Kanaatimizce yapı esas planı dikkate alınarak tamir edilmiştir. Orta sahınla kuzeydeki yan sahnı ayıran destek sırasına ait ayaklardan doğudaki ilk üçü ile diğer destek sırasına ait ayakların ilk ikisi halen mevcuttur. Kuzeydeki destek sırasının batısında bulunması gereken ayaklar kaybolmuş ve buraya diğer ayaklarla eşit aralıkta iki adet ahşap destek yerleştirilmiştir. Mevcut kalıntıları dikkate aldığımızda, hanın iç mekanının karşılıklı beşer ayağa oturtulmuş sivri kemerli iki destek sırası ile üç sahna bölündüğü anlaşılmaktadır. Orta sahın yan sahınlarda daha geni ve daha yüksektir. Hanın orijinal girişinin, bugün doğu cephede, orta sahna açılan girişin bulunduğu yerde olduğunu, benzer örnekleri dikkate alarak söylemek mümkündür. Bu grup hanlarda giriş dar cephededir. Hoca Cihan Hanı’nın batı tarafınn meyilli bir araziye yaslanması nedeniyle, giriş bu cephede olamaz. Hanın üzerinin, benzeri grup hanlarda görüldüğü gibi, orta sahnın daha yüksek olması nedeniyle beşik çatılı ve yine çevredeki benzer örneklerdeki gibi toprak örtülü olduğunu söyleyebiliriz.
Murat Güzel-Memleket