İlerleyen yaşla birlikte zaman zaman bir ismi ya da randevuyu unutmak doğal bir süreç olarak değerlendirilebiliyor. Ancak günlük yaşamı zorlaştıran ve sürekli artış gösteren hafıza kayıpları ciddi sağlık sorunlarının habercisi olabiliyor. Memorial Göztepe Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan, her unutkanlığın Alzheimer ya da demans anlamına gelmediğini vurguluyor.
Her Unutkanlık Demans İşareti mi?
Demans, beyin hücrelerinin zarar görmesiyle zihinsel işlevlerin günlük hayatı etkileyecek düzeyde kaybedilmesidir. Tek bir hastalık olmayan demansın en sık görülen nedeni Alzheimer’dır. Yaşlandıkça hafıza hızı düşebilse de asıl belirleyici olan unutkanlığın sıklığı ve yaşam kalitesine etkisidir. Aynı hikâyeyi kısa aralıklarla anlatmak, yakın zamandaki olayları unutmak, ilaç veya para hesabında hata yapmak ve bilinen yolları karıştırmak dikkat edilmesi gereken işaretlerdir. Demans ayrıca kelime bulma, yön bulma zorluğu ve kişilik değişiklikleriyle de kendini gösterebilir.
Unutkanlığın Altındaki Gizli Nedenler
Unutkanlık her zaman demans kaynaklı olmayabilir. Uyku bozuklukları, depresyon, vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar da zihinsel süreçleri olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle sürekli artan zihinsel aksamaların mutlaka uzman bir nörolog tarafından incelenmesi gerekir.
Beyin Sağlığını Korumanın Yolları
Yaş ve genetik yatkınlık değiştirilemez olsa da yaşam tarzında yapılacak değişikliklerle demans riski düşürülebilir. Hipertansiyon, obezite, diyabet, sigara ve alkol kullanımı, fiziksel hareketsizlik, işitme kaybı ve sosyal izolasyon değiştirilebilir risk faktörleri arasındadır. Zihni korumak için sadece bulmaca çözmek yeterli değildir; düzenli egzersiz yapmak, yeni şeyler öğrenmek, damar sağlığına dikkat etmek ve sosyal ilişkileri canlı tutmak büyük önem taşır.
Erken Tanı ve Hasta Yakınlarına Tavsiyeler
Erken teşhis, tedavi edilebilir nedenlerin bulunmasını sağladığı gibi hastalığın yönetimi için zaman kazandırır. Yeni nesil ilaçlar ise her hasta için uygun olmayıp, detaylı değerlendirmeler ve MR takipleri gerektirir.
Demans hastalarına yaklaşırken sakin ve kısa yanıtlar verilmeli, hasta ile tartışılmamalıdır. Ani huzursuzluklarda öncelikle ağrı veya enfeksiyon gibi tıbbi nedenler aranmalıdır. Ev ortamı güvenli hale getirilmeli, hastanın yapabildiği işlerde bağımsız kalması desteklenmeli ve bakım verenler kendi ihtiyaçlarını ihmal etmemelidir.