4.5.Ekonomi ve Çalışma Hayatı: Emek, Ölçü ve Paylaşım
Ekonomi, insan hayatının en somut ve en görünür alanlarından biridir. İnsan, günlük hayatında sürekli olarak üretir, tüketir, kazanır ve harcar. Bu yüzden ekonomi, fıtrata uygun yaşamanın en ciddi imtihan alanlarından biri haline gelir.
İnsanlık tarihi boyunca en büyük problemlerden biri, üretimde adaletin sağlanamaması ve elde edilen servetin adil şekilde paylaşılamamasıdır. Bir tarafta aşırı zenginlik, diğer tarafta derin yoksulluk oluşması; ekonomik düzenin fıtrattan uzaklaştığının en açık göstergesidir.
Yiyiniz, içiniz, fakat israf etmeyiniz; Çünkü Allah (c.c.) israf edenleri sevmez." ayeti, A'râf Suresi 31. ayet-i kerimedir. Bu ayet, insanoğluna nimetlerin helal ve meşru ölçülerde tüketilmesini emir ederken, sınırı aşmanın ve gereksiz tüketimin ilahi rızaya uygun olmadığını vurgular.
Fıtrata uygun ekonomi, temelde beş ana ilkeye dayanır:
• Helal ve faydalı üretim
• Adil kazanç
• Dengeli paylaşım
. Tasarruf
. Eşyanın emanet olduğu ilkesi
İslam düşüncesinde ekonomi, ferdi ve sosyal hayatın hakkaniyet ölçüsünde devam etmesi için , belli bir iş bölümü çerçevesinde ihtiyaçların karşılanmasını hedefler.
Modern sistemlerde olduğu gibi “maksimum kâr” hedefi üzerine kurulmaz.Asıl amaç;
Helal ve doğru yoldan kazanmak, adil bölüşmek ve dengeyi korumaktır.
Nasıl kazanıldığı ve kazancın nasıl kullanıldığı önemlidir.
Fıtrata uygun bir toplumda gelir dağılımı piramidinin üst kısmını oluşturan zenginler ile alt grubu oluşturan düşük gelirli grup oranı yüzde onlar civarında ise,yüzde seksen civarı ise orta grubu oluşturur.
Devletin yapmış olduğu yatırımlara vatandaşlarını ortak yapması ile ,finans ve kaynak sıkıntısı yaşanmaz iken ,gelirin belli merkezlerde toplanması da engellenmiş olur.
Dolayısı ile yoksulluk ve fakirlik büyük ölçüde ortadan kalkar.
İnsan Fıtratı ve Çalışma
İnsan, yaratılışı gereği çalışmaya ve üretmeye meyillidir. Emek vermek,kendi yetenek ve potansiyelini ortaya çıkarmak ,topluma faydalı olmak,insanın hem maddi hem de manevi tatmininin bir parçasıdır.
• Çalışmak insanı onurlandırır
• Üretmek insana değer kazandırır
• Emek karşılığı kazanmak adaleti sağlar
. Küçük esnaf ve çalışanlar toplumun ana omurgasını oluşturur. Devletin yaptığı yatırımlara ortak olmak suretiyle ,hem tasarruf yaparlarken ,hem de devlete faizsiz finans desteği sağlarlar.
Ancak bu doğal eğilim, eğer sınırlandırılmazsa şu tehlikelere dönüşebilir:
• Aşırı hırs
• Açgözlülük
• Başkalarının emeğini sömürme
• Helal-haram hassasiyetinin kaybolması
İşte burada “ölçü” kavramı devreye girer.
Ölçü ve Denge İlkesi
Kur’an’da ekonomik hayatın temel ilkelerinden biri ölçü ve dengedir:
“Ölçüde ve tartıda hile yapanlara yazıklar olsun.”
(Mutaffifîn, 83/1)
Bu ayet sadece ticaretteki hileyi değil, genel olarak ekonomik ahlâkı ifade eder.
Ölçü ve denge şu alanları kapsar:
• Ticarette dürüstlük
• Üretimde kalite ve hakkaniyet
• Fiyatlandırmada adalet
• İşçi-işveren ilişkilerinde hakkaniyet
. Eşyayı ve parayı, amaç değil ,araç olarak görmek ve israftan kaçınmak
Yani ekonomi sadece rakamlarla değil, ahlâkla yönetilmelidir.
Fıtrata Aykırı Ekonomik Unsurlar
Fıtrata uygun bir sistem, bazı uygulamaları kesin şekilde reddeder:
• Faiz (Riba): Paradan para kazanmayı teşvik ederek emeği değersizleştirir,maliyetleri artırır
• İsraf: Kaynakların gereksiz tüketimi, dengeyi bozar
• Haksız kazanç: Aldatma, stokçuluk, tekelcilik gibi yollarla elde edilen gelir
. Kumar ,şans oyunları,bahis,piyango vb
. Helal olmayan mal ve hizmet üretimi
Bu unsurlar, toplumda:
• Gelir uçurumunu artırır
• Sosyal huzuru bozar
• Güven duygusunu yok eder
Emek Merkezli Ekonomi
Fıtrata uygun sistemde esas olan sermaye değil emektir.
• Kazanç, gerçek üretime dayanmalıdır
• İnsan yeteneği geliştirilmeli,emeği korunmalı ve karşılığı verilmelidir
• İşçi ,memur ve emeklilerinin ek tasarruf ve kazanç imkanları ile gelirleri artırılmalı ve küçük esnaf,köylü ile beraber, toplumun orta direği vasfı kazandırılmalıdır
Bu anlayış, insanı bir “araç” değil, saygın ve değerli bir varlık olarak görür.
Paylaşım ve Sosyal Denge
İslam ekonomisinin en ayırt edici yönlerinden biri, paylaşım mekanizmalarıdır:
- Tasarruf : Kaynakların etkin ve verimli kullanılması,maliyetlerin düşmesi, hayat pahalılığının önlenmesi
- Zekât: Servetin belirli bir kısmının zorunlu paylaşımı
- İnfak: Gönüllü yardımlaşma
- Sadaka: Toplumsal merhametin canlı tutulması
Böylece toplumda:
• Aşırı zenginlik ve aşırı fakirlik dengelenir
• Sosyal barış korunur
• İnsanlar arasında sevgi,güven ve kardeşlik artar
Sonuç
Fıtrata uygun ekonomi:
- Ahlâk temellidir
- Faydalı ,helal üretim ve emek merkezlidir
- Faiz ve haksız kazancı reddeder
- Ölçü ve dengeye dayanır
- Tasarruf ve adil paylaşımı zorunlu kılar
Bu sistemde ekonomi, sadece maddi bir faaliyet değil; aynı zamanda vicdani ve ahlâki bir sorumluluktur.
Devam edecek