Çetin TOFAN
Türkiye genelinde 25 il’den fazla yerleşim biriminde görülen, 4 kişinin hayatını kaybettiği 13 kişinin ise hala çeşitli hastanelerde tedavi gördüğü ‘Kuş Gribi’ hastalığının faturası netleşiyor. 3 milyon üreticiyi aileleri ile birlikte yaklaşık 10 milyon kişiyi doğrudan ilgilendiren hastalığın sektöre verdiği zarar, 50 milyon YTL’si yumurta üreticisi 186 milyon YTL’si ise beyaz et sektörü olmak üzere toplam 236 milyon YTL’yi buldu. Sektörün içine düştüğü sıkıntıda dikkat çeken diğer bir önemli konu: Türkiye genelinde entegre tesislerinde beslenen 43 milyon tavuktan yıllık 11 milyar adet yumurta elde ediliyor. Üretilen yumurtaların 9,5 milyar adeti ise yurt içinde tüketiliyor. Hastalığın gündemde olduğu son 3 ay içerisinde stoklarda biriken yumurta adeti, 10 Ocak 2006 tarihi itibariyle 350 milyon adete ulaşmış durumda. Geçtiğimiz hafta sonu konuyla ilgili kabinede yer alan 5 bakanla birlikte toplantı yapılan sektör temsilcileri, hükümetten Türkiye genelindeki 20 milyon tavuğun itlaf edilmesini ve açıkta kanatlı hayvan satışının yasaklanmasını istedi.
Konya’nın zararı 14 milyon YTL
Kuş gribi hastalığı ve sektörün şuan içinde bulunduğu durumla ilgili açıklama yapan ve 6,5 milyon tavuğun bulunduğu Konya’da günlük yumurta üretimi 5 milyon adet civarında olduğunu hatırlatan Konya Yumurta Üreticileri Tarımsal Birliği Yönetim Kurulu Üyesi Turgay Bilge, Türkiye’nin yumurta ihtiyacının yüzde 20’si karşılayan Konya’da kuş gribi hastalığının gündeme geldiği Ekim ayından bugüne kadarki 3 aylık dönemde sektörün uğradığı zararın, yaklaşık 14 milyon YTL olduğunu açıklıyor. Bilge, “yumurta satışlarındaki yüzde 80’lere varan düşüşün sebebi, kuş gribi hastalığı nedeniyle hayatını kaybeden insanlar ve Kurban Bayramı’dan ziyade, medyada yer alan haberlerdir. Öyle ki, bugün itibariyle irili ufaklı Konya’daki yumurta üreticisinin depolarında 70 milyon adet yumurta satılmayı bekliyor” şeklinde konuşuyor.
Konya’da 1 milyon tavuk ölüme terk edildi:
Türkiye genelinde üretilen mısırın yüzde 70’i, Arpanın yüzde 35’i Buğdayın ise yüzde 20’sini tavukçuların tükettiğine dikkat çeken Bilge, “Kuş Gribi hastalığı ile ilgili son günlerdeki gelişmeleri göz önünde tutan yem üreticileri, vadeli yem satışını durdurdu. Buda sektör temsilcileri adına ikinci bir kriz demektir. Şuan itibariyle 1 milyon tavuk üreticiler tarafından ölüme terk edilmiş durumdadır. Onun için hem sektör temsilcileri açısından hem tüketici açısından Konya’da en az 2 milyon tavuk itlaf edilmelidir” şeklinde konuştu. Uygulamanın kamuoyunda bazı çevrelerin abarttığı gibi fiyatlara yansımayacağı konusunda kesin ifadeler kullanan Bilge, açık yerlerde kanatlı hayvan satışlarının da mutlaka yasaklanması gerektiğini belirtti. Bilge’nin altını çizdiği diğer bir önemli konu ise, hastalığın entegre tesislerde beslenen kanatlı hayvanlarda görülmediği konusunda halkın yeterince bilinçlendirilmesi oldu.
Tüketici bilinçlendirilmeli:
Hastalık ve medyada yer alan haberlerin fiyatlarda olmasa da satışlarında yüzde 50-60’lara varan oranda etkilediğini ifade eden market temsilcileri, “Daha önceleri, günlük beyaz et satışımız bin- bin 500 kg, yumurta satışlarımız ise birkaç yüz koli civarında idi. Bugün 100-150 kg civarında beyaz et, 50-60 koli civarında yumurta satıyoruz. Konya’da kuş gribi hastalığı olmamasına rağmen insanlar yinede tedirgin. Ama bizlerin içi rahat. Çünkü, tüketim maddelerinde marka ve hijyenin önemini bildiğimiz için, ürünlerimizi gönül rahatlığı içinde reyonlarımızda satıyoruz. Artı kuş gribi sebebiyle hayatını kaybeden veya tedavi gören insanların hiç biri marketlerden aldığı tavuk veya yumurtadan rahatsız olmamışlardır. Onun için tüketiciler bilinçlendirilmesi, hem sektörün hem marketlerin satışlarını eski düzeye çekecektir” şeklinde görüş belirtti.
Cengiz Ceylan (Perakendeci): “Buna benzer bir krizi daha önce, 2000-2001 yılında yaşadık. O zamanki krizin sebebi üretim fazlalığıydı. Ama şimdi durum daha farklı. Bir tarafta hastalık, diğer tarafta Kurban Bayramı, bir de bunun üzerine medyada yer alan haberler. Bence buruda asıl krizi bazı medya çevreleri bilerek veya bilmeyerek yaptıkları haberler ile körüklüyor. Yapılması gereken, gerek yumurta gerekse tavuğun uzman hekimleri tavsiyeleri doğrultusunda tüketilmesi halinde kimseye bir şey olmayacağıdır. Yani tüketici bilinçlendirilmeli. Durma noktasına gelen satışlarımızın yeniden normale dönmesi böyle sağlanabilir. Yangına körükle gitmeyle olmaz.”
Durumdan esnaf da rahatsız:
Mustafa Karaca (Gülistan Döner): “Beyaz et döner satışlarımız yüzde 50’lere varan oranla düştü. Hatta öyle ki, vatandaş tavuk yemekten korkar hale geldi. Yani sadece hastalık ve medyada yer alan haberlerden sektör temsilcileri değil bizlerde etkilendik. Maddi anlamda ciddi sıkıntı içerisindeyiz. Konuyla ilgili yetkililer çıkıp bir an önce gerekli açıklamaları yapmalı. Aksi halde, tavuk döner satışıyla ekmeğini kazanan yüzlerce insan mağdur olacaktır.”
Rıdvan Garip (Fazilet Lokantası): “Günlük 100 kg tavuk döner satarken Kuş Gribi hastalığı sebebiyle hayatını kaybeden insanlarla ilgili medyada yer alan haberler, satışlarımızda yüzde 80’lere varan oranda düşüş yaşandı. İnsanlar tavuk eti yediklerinde ölmeyeceklerini biliyor fakat, psikolojik olarak rahatsızlar. Bu böyle devam edemez. Konya’da kuş gribi hastalığı olmadığı halde, sadece medyada yer alan haberler etkilenen insanları rahatlatacak açıklamaları yetkililer en kısa zamanda yapmalılar. Aksi halde, tavuk döner diye bir şey kalmayacak.”