TYB Konya Şubesi’nde bu hafta Konya konuşuldu. Bu haftaki programda SÜ Tarih Bölümü Yakın Çağ Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Muhittin Tuş 19. yüzyılda Konya’da Sosyal ve Ekonomik Hayat konulu bir konuşma yaptı. Konya’daki valilik kurumunun durumundan bahseden Prof. Tuş, valilik kurumunun daha sonra ortaya çıktığını aktardı. Konya’nın son âyânının Ekmekçizade Süleyman Ağa olduğunu belirten Prof. Dr. Muhittin Tuş sözlerine şöyle devam etti: 19. yüzyılda Konya’da yönetimin başında vali vardır. Vali, 16. yüzyıldan 19. yüzyıla Beylerbeyliği statüsünden gelmiştir. Daha önce vilayet makamı söz konusu değil iken on dokuzuncu yüzyılda valilik kurum olarak ortaya çıkmıştır. Valilerin çevresinde kapu halkı denilen personeli vardı. Bunların sayısı iki bine ulaştığı tahmin edilmektedir. Validen sonra şehirde önemli isim olarak ‘ayan’ gelmektedir. Konya ayanı Anadolu’nun başka yerlerindeki kadar önemli olmasa da birçok işi yerine getiriyordu. Ekmekçizade Süleyman Ağa son Konya ayanı olarak görev yapmıştır. Ayanlık kaldırıldıktan sonra da Süleyman Ağa’nın itibarı devam ediyordu. Sandık sarrafı Silleli Rum asıllı Osmanlı vatandaşı, bu itibarını çekemeyerek Süleyman Ağa’nın arkasından çeşitli tezviratta bulunmuştur. 1835 yılında Konya’da ilk defa muhtarlık teşkilatı kurulmuş, mahalle muhtarlarına İstanbul’dan mahalle muhtarı mührü kazınarak verilmiştir. Her mahalleye birinci muhtar, ikinci muhtar adı ile iki muhtar görevlendirilerek ortadan kaldırılan ayanların görevleri, yaptıkları işler bunlara verilmiştir.
KONYA’NIN NÜFUSU OSMANLI DÖNEMİNDE DÜŞÜŞ YAŞADI
Konya nüfusunun zaman içinde inişli çıkışlı bir seyir izlediğini anlatan Prof. Tuş, Selçuklular döneminde başkent olması nedeni ile Konya’nın önemli bir nüfusa sahip olduğunu ancak Osmanlıların eline geçtiğinde bu rakamın iki, üç bine kadar düştüğünü kaydetti. Bu rakamın 16. asırda altı bine, on altıncı yüzyılın sonunda ise 18 bin 500’e çıktığını dile getiren Prof. Tuş, “19. yüzyılın ortalarında ise otuz bin civarında oldu tahmin edilmektedir. Bu nüfusun içinde gayrimüslimler, Selçuklular zamanında her milletten her dinden adam söz konusu iken on altıncı asra gelindiğinde yirmi iki hane tespit edilmiştir. On yedinci yüzyılda iki yüz otuz beş cizye mükellefi vardır. On dokuzuncu yüzyıla gelindiğinde bu rakam 466 cizye mükellefin çıkmıştır. Şehrin ekserisi Çiftemerdiven Mahallesi ile Gazialemşah Mahallesi’nde ikamet ediyordu. 19. yüzyılda Konya’ya baktığımızda yapılan evliliklerde çok eşliliğe fazla rastlamıyoruz. Çok eşlilik yapanlar da ya farklı cinsiyetlerde çocuk sahibi olmak için ya da çocuk sahibi olmak için evleniyorlar. Buna bağlı olarak da çocuk sayısı da fazla değil. Ortalama çocuk sayısı 2 olarak görünüyor” dedi. Memleket