Bir insan düşünün…
Bazen günlerce, hatta haftalarca neredeyse hiç uyumadan çalışan, konuşan, plan yapan, fikirden fikre koşan ve kendini olağanüstü güçlü hisseden biri.
Sonra bir başka dönem…
Aynı kişi bu kez yataktan çıkmakta zorlanıyor. En basit işler bile ağır geliyor. Konuşmak yorucu, düşünmek bile fazlasıyla enerji istiyor.
Ve dışarıdan bakan çoğu insanın zihninde aynı soru beliriyor:
“Bir insan nasıl bu kadar değişebilir?”
Oysa bipolar ve ilgili bozukluklar, tam da bu “ani değişim” gibi görünen ama aslında kendi içinde bir ritim taşıyan duygu durum dalgalanmalarını anlatır.
Burada mesele günlük ruh hali değişimleri değildir.
Mesele, duygu durumunun belirli dönemler halinde yükselmesi ve çökmesi; bu döngülerin de kişinin yaşamını, ilişkilerini ve işlevselliğini belirgin biçimde etkilemesidir.
Bazı dönemlerde bu yükseliş daha belirgindir.
Kişi aşırı enerjik, taşkın, hızlı düşünen bir hale gelir. Uyku ihtiyacı azalır, özgüven artar, düşünceler hızlanır. Bazen gerçeklik değerlendirmesi zorlanabilir. Bu tablo “mani” olarak tanımlanır ve Bipolar I Bozuklukta en belirgin görünüm budur.
Bu dönemlerin ardından depresif dönemler gelebilir ya da gelmeyebilir. Ancak tanı açısından en az bir mani atağı belirleyicidir.
Bazı insanlarda ise bu yükseliş daha hafif seyreder.
Kişi yine enerjik, üretken ve hızlı olabilir. Günlük yaşam daha hareketlidir ancak bu dönemler mani kadar yoğun değildir. Buna “hipomani” denir ve Bipolar II Bozuklukta görülür.
Fakat bu tabloda çoğu zaman asıl zorlayıcı olan hipomani değil, ardından gelen ya da eşlik eden depresif dönemlerdir. Uzayan çökkünlük, kişinin yaşam kalitesini daha belirgin şekilde etkiler.
Bazı bireylerde ise tablo daha sessiz ama daha uzun bir çizgide ilerler.
Ne belirgin bir yükselme ne de ağır bir çöküş vardır. Duygu durumu uzun süre boyunca küçük dalgalanmalarla devam eder. Kişi zaman zaman daha enerjik, zaman zaman daha isteksiz hissedebilir.
Bu duruma siklotimi denir. Çoğu zaman dışarıdan bir “karakter özelliği” gibi algılansa da aslında süreklilik gösteren bir duygu düzenlenme farklılığıdır.
Bazı durumlarda ise tablo bipolar I ya da II’nin net sınırlarına uymaz.
Belirtiler vardır ama klasik kalıplar tam oturmaz. Bu durumlar “diğer spesifik bipolar bozukluklar” başlığı altında değerlendirilir.
Ve bazı dönemler vardır ki…
Duygular aynı anda iki farklı yöne çekilir. Kişi hem aşırı enerjik hem de içsel olarak çökkün hissedebilir. Bu “karışık özellikler” tablosudur. İç dünyada yoğun bir çelişki yaşanır.
Bazı durumlarda bu dönemlere gerçeklik değerlendirmesinde zorlanmalar da eşlik edebilir. Bu nedenle tablo her zaman dikkatli bir değerlendirme gerektirir.
Tüm bu farklı görünümlere rağmen değişmeyen bir gerçek vardır:
Bipolar bozukluk, basit bir “ruh hali değişkenliği” değildir.
Bu, duygu durumunun yoğunluğu, süresi ve kişinin yaşamına etkisiyle tanımlanan klinik bir durumdur.
Dışarıdan çoğu zaman “abartı”, “ani değişim” ya da “kişilik özelliği” gibi görülebilir. Oysa burada söz konusu olan şey, biyolojik ve psikolojik temelleri olan bir duygu düzenleme farklılığıdır.
Peki, ne yapılmalı?
En önemli adım, bu değişimleri yargılamak değil, fark etmektir.
Çoğu zaman ilk ipuçlarını aile ve yakın çevre verir; çünkü bu değişimler en çok günlük yaşamın içinde görünür hale gelir.
Tanı ve tedavi mutlaka psikiyatri uzmanı tarafından yürütülmelidir. Tedavi; ilaç düzenlemeleri, psikoterapi ve yaşam düzenlemelerinin birlikte ele alınmasını içerir.
Amaç duyguları ortadan kaldırmak değil, bu dalgalanmaları daha dengeli ve yönetilebilir bir hale getirmektir.
Ve belki de en önemli gerçek şudur:
Bipolar ve ilgili bozuklukları olan bir birey “dengesiz” değildir.
Sadece duyguları daha geniş bir aralıkta, daha yoğun ve daha dalgalı yaşayan bir insandır.
Çünkü her zihin düz bir çizgide ilerlemez…
Bazıları kendi ritmini dalgalar üzerinden kurar.