ABD’deki yoga seanslarında Mevlana’nın eserlerinden alıntılar yapılıyor ve Mevlana bir ‘guru’ olarak değerlendiriliyor. Çünkü ABD’liler Coleman Barks’ın Kur’an'dan ayetler gibi dini referansları ayıklayarak hazırladığı ve “light”laştırdığı “Essential Rumi”yi okuyor. Barks’ın yaptığı bu tercüme yakında Türkçe’de de yayınlanacak.
Türkiye’de 2007 Mevlâna'yı Anma Yılı dolayısıyla kimi kitapçılarda özel raflar oluşturuluyor, pek çok yayınevi Mevlana hakkında yeni kitaplar yayınlayarak, önceki kitaplarının yeni baskılarını yaparak bu yıldan kendileri açısından maksimum karı elde etmeye çalışıyorlar. Fakat buna karşın Mevlâna ve eserleri bugünün popüler edebiyatının önemli bir parçası değil.
Ama bu Türkiye için geçerli. Bugün ABD'de kitapları en çok satılan şair kim derseniz, şaşırtıcı bir cevap alırsınız: Mevlâna Celâleddin Rumi. İlk çevirmenler -büyük olasılıkla telaffuz kolaylığından- Rumi dediklerinden olsa gerek, Batı yalnızca bu adıyla anıyor Mevlâna'yı.
Pulitzer ödüllü şairlerin kitapları 10 bin satarken Mevlâna'nın satış rakamları 100 binlerle ifade ediliyor. Bu başarının arkasındaki isim ise Coleman Barks.
Barks, daha önce A.J. Arberry ve Reynold Nicholson gibi akademisyenler tarafından İngilizce’ye çevrilen Mevlâna'yı günlük, akıcı bir dille yeniden yorumladı ve "Essential Rumi" adlı satış rekorları kıran kitabında topladı.
Ancak Mevlâna bugün Türkiye'de bestseller değil, hatta en çok satılan şairler arasında bile değil. Olması da pek mümkün görünmüyor. Bunun en büyük nedeni ise ağdalı ve akademik çeviriler olarak görünüyor. Şu ana kadar hep birebir yapılan çevirilerin akademik değeri olsa da popüler okur bu kitapları okurken zorlanıyor ve onlardan uzak duruyor.
Yeterince 'şiirsel' olmadıkları gibi, çevirilerde kullanılan dilin günümüz Türkçe’sinden çok uzak kalması nedeniyle bu kitaplar az satılıyor. Mevlana’dan en çok okunanlar ise rubailerinden ve "Mesnevi"den seçkiler. Bir yayınevinin Coleman Barks'ın yayın haklarını aldığı duyumu doğruysa, çok yakında kendi şairimizi bir Amerikalı'nın kaleminden okuyacağız demektir. Amerika'da rekorlar kıran bu şiirlerin Türkiye'de nasıl karşılanacağı da ayrıca merak uyandırıyor.
Milliyet Sanat dergisinin ABD’de görüştüğü Coleman Barks da Mevlana’ya ABD'deki ilgiyi şöyle açıklıyor: Batı dünyası, Mevlâna gibi yetkin, mizah duygusuna sahip birinin eksikliğini duyuyordu. Batı'nın ona ilgisi, o esrik varlığına karşılık. Diyor ki, 'Şiirin içindeki huzura kulak verin. Bırakın sizi istediği yere götürsün.' Bu şekilde okurla şair arasında bir köprü kuruyor. Şems ile arkadaşlığındaki kederli ve şaşkın bilinç de Batı'yı etkiliyor. Aynı zamanda sınırları çözdüğü için de seviliyor Batı'da. İç dünyaya, ruha hakim ve buradan, kalbinden konuşuyor. Yaşıyor olmanın gizeminin derinliğine iniyor. Ayrıca tüm gezegene ait birkaç şairden biri; onun kültürel mirası için hepimiz müteşekkiriz. Batı, uzun yıllar Ortadoğu'nun güzelliklerine gözlerini kapadı, Mevlâna şimdi bunları görmemizi sağlıyor. O, sevginin köprüsü.
Rutgers Üniversitesi'nden Prof. Cavit Müceddidi de Mevlâna çevirilerinin 100 yıldan uzun bir süredir var olduğunu ancak '60'lı yıllardan itibaren Batı'nın maneviyata ilgisinin artmasıyla popülerleştiğini söylüyor. Barks'ın bu konudaki etkisini de göz ardı etmiyor.
Müceddidi'ye göre Barks, akademik çevirilerin içinden Kur’an'dan ayetler gibi dini referans içeren ve Batı dünyasının ilgisini çekmeyecek bölümleri ayıklıyor. Bunu İslam'a karşı bir tavır olarak değerlendirmek yanlış olur, çünkü Barks spiritüelliğin kurallarla örülmüş din anlayışına tercih edildiğini biliyor.
İslam dünyasında Hazreti Mevlâna olarak anılan ve aziz mertebesinde değerlendirilen Mevlâna, Müceddidi'nin de ifadesiyle Batı dünyasında bir 'guru' olarak kabul ediliyor. Yoga derslerinin çoğunda Mevlâna'dan alıntıların kullanılması da bunun bir sonucu... En büyük hayranları arasında Goldie Hawn, Sarah Jessica Parker, Demi Moore ve Madonna da var. Murat Güzel-Memleket