Türkiye başkanlığında düzenlenecek 31. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31) öncesinde TEMA Vakfı, 1995 yılından bu yana yürütülen küresel iklim müzakerelerini mercek altına aldı. İlk Taraflar Konferansı'nın gerçekleştirildiği 1995'te atmosferde 360,82 ppm olan karbondioksit (CO₂) yoğunluğu; Kyoto Protokolü’nün kabul edildiği 1997’de 363,73 ppm’e, Paris Anlaşması’nın imzalandığı 2015’te 400,83 ppm’e ve 2025 yılı itibarıyla 427,35 ppm seviyesine ulaştı. Küresel atmosferdeki CO₂ yoğunluğunun son 30 yılda yaklaşık yüzde 18 arttığına dikkat çekildi.
"COP31 Gerçek ve Adil Bir Dönüşüme Odaklanmalı"
TEMA Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Deniz Ataç, iklim müzakerelerinde alınan kararlarla sahadaki gerçekler arasındaki farka vurgu yaptı. Otuz yıldır hedeflerin açıklandığını ve anlaşmaların imzalandığını belirten Ataç, şu değerlendirmede bulundu:
"Atmosferdeki karbondioksit miktarı artmaya devam ediyor. Bu tablo, iklim kriziyle mücadelede ne kadar yetersiz kalındığını açıkça gösteriyor. Karbon piyasaları gibi mekanizmalar da emisyonları kaynağında azaltmak yerine, kimi zaman salımların başka coğrafyalara taşınmasına ve iklim krizinin yükünün ülkeler arasında yeniden dağıtılmasına hizmet ediyor. Böylece tarihsel olarak iklim krizine en fazla neden olan sanayileşmiş ülkeler, sorumluluklarını üstlenmek yerine bu yükü ekonomik açıdan daha kırılgan ve yoksul ülkelere aktarmayı sürdürüyor. Oysa iklim adaleti, sorumluluğun yer değiştirmesiyle değil, herkesin kendi sorumluluğunu üstlenmesiyle mümkün. COP31, artık yeni vaatler yerine, gerçek ve adil bir dönüşümün nasıl hayata geçirileceğine odaklanan bir zirve olmalı."
Fosil Yakıttan Çıkış ve Finansman Vaatleri Masada Kaldı
TEMA Vakfı'nın raporunda, 30 yıllık süreçte ertelenen ve sonuçsuz kalan temel başlıklar öne çıkarıldı:
Fosil Yakıtlardan Çıkış: Bilimsel verilere rağmen fosil yakıtların terk edilmesi kararları sürekli ertelendi. COP26'da kömürün "aşamalı olarak terk edilmesi" ifadesi "aşamalı azaltılması" şeklinde yumuşatılırken, Belém’deki COP30’da 80’den fazla ülkenin desteklediği Fosil Yakıtlardan Çıkış Yol Haritası resmi BM müzakere metninin dışında tutuldu.
Finansman ve Tazminat: COP28’de işler hale getirilen Kayıp ve Zarar Fonu’na taahhüt edilen tutar yaklaşık 822 milyon dolarda kaldı. 2009'da COP15'te verilen yıllık 100 milyar dolarlık finansman sözüne ancak 2022'de ulaşılabildi; fakat bu tutarın yüzde 69’u hibe yerine kredi olarak sağlandı.
Ormanlar ve Piyasa Yaklaşımı: Orman alanları koruma hedefinden ziyade emisyon hesaplarını kolaylaştıran muhasebe kalemleri olarak ele alındı. COP30'da ormansızlaşmayı durdurma hedefi müzakere dışı bırakıldı. Karbon piyasaları ise sanayileşmiş ülkelerin salım haklarını alıp satmasına olanak tanıyan bir araca dönüştü.
Dünyayı 2,8°C'lik Isınma Tehlikesi Bekliyor
Paris Anlaşması ile belirlenen 1,5°C hedefinin aksine, mevcut taahhütlerle küresel sıcaklık artışının 2,8°C’ye doğru ilerlediği hatırlatıldı. Ülkelerin açıkladığı Ulusal Katkı Beyanları tam uygulansa dahi artışın 2,3°C ile 2,5°C aralığında kalacağı öngörülürken, Türkiye’nin Ulusal Katkı Beyanı'nda emisyonların doğrudan azaltılması yerine önce artırılıp ardından azaltılmasının hedeflendiği aktarıldı.
TEMA Vakfı, Türkiye'nin ev sahipliğindeki COP31 zirvesinde; fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir takvimin belirlenmesi, kayıp ve zararların hibelerle karşılanması, ormansızlaşmanın engellenmesi ve verilen sözlerin takibi için bağlayıcı denetim mekanizmalarının kurulması gerektiğini vurguladı.