Türkiye'nin tahıl ambarı olarak bilinen Konya Ovası, kontrolsüz su kullanımı ve kuraklığın pençesinde can çekişiyor. Yeraltı su kaynaklarının bilinçsiz tüketilmesi, bölgedeki jeolojik yapıyı altüst ederken, sayıları her geçen gün artan obruklar ve yer çatlakları hayati bir çevresel felaket olarak öne çıkıyor.
Yeraltı Su Seviyesindeki Dalgalanma Obrukları Tetikliyor
Konya Teknik Üniversitesi Obruk Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, havzadaki yeraltı su seviyesinin sürekli düştüğüne ve özellikle tarımsal sulama dönemlerinde bu düşüşün kritik seviyelere ulaştığına dikkat çekti.
Sulama sezonunun ardından su seviyesinde kısmi bir yükselme yaşandığını belirten Arık, bu sürekli hareketliliğin zemin dengesini bozduğunu ifade etti. Yeraltı suyunun çekilmesiyle gevşek örtü malzemesindeki gerilmenin değiştiğini ve zeminde sıkışmalar meydana geldiğini vurgulayan Prof. Dr. Arık, şu ifadeleri kullandı:
"Obruklar aslında doğal yeryüzü şekilleridir ancak son yıllardaki hızlı artışın temel nedeni, yeraltı su seviyesindeki dalgalanmalardır. Su çekildikçe taneler arasındaki sıkışma kimi yerde obruk, kimi yerde ise yer çatlağı olarak karşımıza çıkıyor. Yer çatlakları da en az obruklar kadar ciddi bir risk haline geldi."
Beklenmeyen Bölgelerde Yeni Obruklar Oluşuyor
Gözlemlenen tehlikenin artık sadece klasik havzalarla sınırlı kalmadığını belirten uzmanlar, obrukların Karapınar, Çumra ve Karatay ilçelerinin yanı sıra son dönemde Seydişehir gibi beklenmeyen noktalarda da görülmeye başladığını aktarıyor.
Obrukların tek başına jeolojik bir olayken insan faaliyetleriyle felakete dönüştüğünü vurgulayan Arık; yerleşim alanları, tarım arazileri, enerji yatırım alanları, karayolları ve demiryolları gibi stratejik altyapıların doğrudan tehdit altında olduğunu söyledi. Yaşanan bu ivmenin ana sorumlusunun insan faktörü olduğunu belirten uzmanlar, su kullanımı kontrol altına alınmadığı sürece bu sürecin durdurulamayacağını ifade ediyor.
Belgeli Kuyuların Üç Katı Kaçak Kuyu Var
Havzadaki su krizinin ve obruk patlamasının arkasındaki en somut etken ise kontrolsüz kuyular. Devlet Su İşleri (DSİ) verilerine ve saha tespitlerine değinen Prof. Dr. Fetullah Arık, tablonun vahametini şu sözlerle özetledi:
"Havzada 30-35 bin civarında belgeli kuyu bulunmasına karşılık, bunun yaklaşık 3 katına ulaşan 140 bin belgesiz kuyu varlığı çok ciddi bir problemdir."
Kaçak Kuyular Su Kalitesini de Bozuyor
Herhangi bir jeoloji mühendisi denetimi ve teknik nezaret olmadan açılan kaçak kuyular, sadece su miktarını azaltmakla kalmıyor; suyun kalitesini de bozuyor.
Teknik standartlara uyulmadan açılan kuyularda, üst katmanlarda yer alan tuzlu ve niteliksiz sular alt kotlardaki tatlı su kaynaklarına karışıyor. Bu durum, hem toprağı çoraklaştırıyor hem de çıkarılan suyun tarımsal kullanım ve insani tüketim standartlarının dışına çıkmasına neden oluyor.
Uzmanlar, yeraltı suyu kullanımının acilen lisanslı ve teknik takip altında yürütülmesi, kaçak kuyulara karşı ise devlet kurumları tarafından radikal önlemler alınması gerektiğini vurguluyor.