“NAFİA”  belgeselinde Türkiye’nin bayındırlık  tarihi; Türk inşaat  müteahhitliği sektörünün geçirdiği aşamalarla birlikte ele alınıyor, aynı zamanda (arka planda) önemli dış ve iç siyasi gelişmelerin modern alt yapı politikalarının belirlenmesine ve inşaat sektörüne etkileri anlatılıyor. Bir bakıma 1860’lardan 1960lara; Türkiye’nin son 100 yılına “nafia” penceresinden bakılıyor.

İÇERİK ÖZETLERİ

Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. asır ortalarına doğru modern alt yapı oluşturma çabaları; ilk makadam yol inşaatları; Trabzon’u Erzurum-Doğu Beyazıt üzerinden Tebriz’e bağlayan karayolunun inşası, modern anlamda ilk kent planlaması; 1848 tarihli Ebniye Nizamnamesi’nin ardından şehircilikle ilgili kuralların konulduğu 1863 tarihli Turuk ve Ebniye; yani yollar ve binalar Nizamnamesi. Doğu Anadolu’da Karayolu güzergahlarının belirlenmesinde Rusya ile olan rekabetin etkisi.

BÖLÜM

1860’larda yapımına başlanan İnebolu-Kastamonu-Çankırı çizgisinde ilerleyerek Ankara'ya ulaşan makadam yol. İstiklal savaşı yıllarında Batı ,cephesinin tek lojistik destek hattı olan söz konusu  yolun izlerini ilk defa “Nafia” ekibi görüntüledi.

Kastamonu-Çankırı yolunun bir bölümü bölge ahalisinin yaptığı nakdi yardımlar ve bedenen çalışarak yaptıkları katkılar ile inşa edilir. İzmit-Nallıhan-Ayaş-Ankara Karayolunun Alman Müteahhiti işi bitiremeyip kaçması sonucu hattın büyük bir kısmının bölge halkı tarafından inşası. 1864 Vilayet Nizamnamesi’ ile valikiklere bölgelerinde karayolu yapma görevi verilmesi.1869 tarihli “Turuk ve Meabir” (Yollar ve Köprüler) nizamnamesi ve bu nizamnameyle getirilen ve 1952 yılına kadar uygulanan  “Amele-i Mükellefiye” yani yol yapımında ahalinin çalışma yükümlülüğü.

Mithat Paşa, Halil Rıfat Paşa ve Ahmet Vefik Paşa’nın başarılı nafia çalışmaları.

BÖLÜM

Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk demiryolu güzergahları niçin ağaç biçimindeydi? Sömürge tipi demiryolu güzergahları. Yabancı sermayeye verilen imtiyazlar. Dönemin “büyük güçleri”nin nüfuz alanları oluşturma telaşları ve  güzergahların belirlenmesindeki rolü. Hicaz Demiryolu hattının yerli mühendis ve işçilerle inşasının, Türk demiryolculuğunun gelişmesindeki rolü. Deneyimli Osmanlı mühendis ve müteahhitlerinin yetiştirilmesi çabaları.

4. BÖLÜM

2. Abdülhamit devrinde inşa edilen Beyşehir Gölü-Konya ovası  Sulama ağının inşası “Kurukafa Mehmet Efendi”  adlı Konyalı çiftçinin su arama hikayesiyle birlikte ele alınıyor.

5. BÖLÜM

2. Abdülhamit döneminde bitirilemeyen alt yapı projelerinin İttihat ve Terakki döneminde tamamlama çabaları. Chester (demiryolu)  projesi. İttihat Terakki döneminde modern burjuvazi oluşturma çabaları, yeni projelerde  yerli girişimcilerin desteklenmesi. Haliç-Karadeniz Sahra Dekovil hattı.

6. BÖLÜM

Lozan Görüşmeleri sırasında yeniden gündeme gelen Chester (Ankara-Erzurum-Kerkük-Musul demiryolu) projesi. Chester Projesi’nin Kerkük-Musul meselesiyle ilintisi ve projeden vazgeçilmesi. Salgın hastalıklara karşı yürütülen mücadeleler. İnşaat müteahhitliğinin koşullarını düzenleyen  19 Nisan 1925 tarihli Müzayede ve Münakasa ve İhalât”  ve 1934 tarihli “Artırma Eksiltme ve İhale Kanunları” Yabancı şirketlerce işletilen hatların millileştirilmesi.

Demiryolları yatırımlarına öncelik ve ağırlık verilmesi ideolojik bir yaklaşım mı idi; şartlar mı ulaşım politikalarını belirlemişti?

Demiryolu inşaatları; Türk inşaat müteahhitliği sektörünün gelişmesine önemli katkılarda bulunuyor.

7. BÖLÜM

Cumhuriyetin ilk yıllarında Ülke’nin Batısı ile Doğusu; Güneyi ile Kuzeyi  hangi koşullarda  demiryolları ile birbirine bağlanıyor. Türk müteahhit , mühendis ve işçilerinin destansı başarıları;  yaşanan bazı dramatik hikayelerle birlikte ele alınıyor.

Demiryolu politikalarına karşı Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın eleştirileri ve iktidarın eleştirilere karşı cevapları.

 Lozan görüşmeleri sırasında   “yarın, ülkenizin imarı için kapımızı çalmayın” diyen  İngiltere ( 1936’da) Karabük Demir-Çelik Fabrikasının kurulması için   kredi veriyor.

8. BÖLÜM

2 Haziran 1929 tarih ve 1525 sayılı  “şose ve köprüler”  kanunu çıkarılıyor  ve  “Şose ve Köprüler Reisliği kuruluyor. C umhuriyetin İlk Karayolu projesi: 1924 yılında yapımına başlanan Artvin-Borçka-Hopa Şose’nin inşasıyla Artvin Türkiye’ye bağlanıyor.

1926-36 yılları arasında Trabzon-Erzurum-Doğubeyazıt yolu yeniden inşa ediliyor ve lastik tekerli araçların geçebileceği duruma getiriliyor.

1925’te yeniden düzenlenen “amele-i mükellefiye kanunu”  ve yol vergisi tartışmaları.yol vergisi.

1929’da Sular Umum Müdürlüğü kuruluyor ve ilk baraj, regülatör ve sulama kanallarının inşasına başlanıyor.

Cumhuriyet Halk Fırka’sının milli bir girişimci sınıf yaratma çabaları.

9. BÖLÜM

Türkiye, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra ulaşımda karayolları inşaatlarına  öncelik vermeye başlıyor. 1948 Marshall yardımı sonrası nafia politikaları. Merhum Adnan Menderes döneminde ülke ikinci kez büyük nafia hamlesi yapıyor.  Bu dönemde Karayolları, limanlar, Büyük baraj ve enerji tesisleriyle;  getirilerini bugün tahsil ettiğimiz altyapı yatırımları tesis ediliyor.

10. BÖLÜM

Arap Yarımadası ve Afrika çöllerinden,  Sibirya düzlüklerine kadar pek çok ülkede büyük müteahhitlik işlerine imza atan  Türk İnşaat Müteahhitliği sektörü dünyada nasıl bir marka haline geldi, kimlerle rekabet ediyor ve geleceğe doğru nasıl ilerliyor.