Zeki Oğuz

Her gün bir yerden göç etmek ne iyi

Her gün bir yere konmak ne güzel

Bulanmadan, donmadan akmak ne âlâ

Dünle beraber gitti cancağızım

Ne kadar söz varsa düne ait.

Şimdi yeni şeyler söylemek lazım.(*)

Mevlâna Celaleddin-i Rumi, 30 eylül 1207 de Afganistan’ın Belh şehrinde dünyaya gelir.

Annesi Harizmşah’lar soyundan Mümine Hatun, babası Sultânü’l Ulema (Alimlerin Sultanı) olarak anılan Muhammet Bahaeddin Veled’dir.

Mevlâna’nın çocukluk yıllarında ailenin karşı karşıya kaldığı iki büyük tehlike Konya’nın şansı olur.

Bahaeddin Veled döneminin ünlü alimlerinden Fahreddin-i Râzi ile felsefi tartışmalara girer. Harizmşah sultanı Muhammet, Fahreddin-i Râzi’yi desteklediği için baskıya uğrar. Yaklaşan diğer tehlike ise yaklaşan Moğol istilacılarıdır.

Aile göç kararı alır ve bir kervana katılarak yaklaşık on yıl sürecek olan uzun yolculuk başlar.

Nişabur ve Bağdat’a uğrarlar. Bağdat’ta iken, Moğolların Belh şehrini istila ettikleri haberi gelir.

Hac görevini yaptıktan sonra Şam üzerinden Anadolu’ya geçerler. Malatya ve Erzincan Akşehir’inde bir süre kaldıktan sonra Larende (Karaman) ye göçerler. Burada yaklaşık yedi yıl kaldıktan sonra Selçuklu sultanı Alâaddin Keykubad’ın ısrarlı daveti üzerine Konya’ya gelirler. Mevlâna’nın annesi Mümine Hatun ile ağabeyi Karaman’da vefat ederler. Aile Karaman’da iken Mevlâna evlendirilmiş, Sultan Veled ve Alâaddin Çelebi burada doğmuşlardır.

Mevlâna, yaşadığı dönemde babası Bahaeddin Veled’den ders almış, onun vefatından bir sene sonra Konya’ya gelen Burhâneddin-i Muhakkık-ı Tirmizi’ye mürid olmuş, ondan dokuz sene ders almıştır. Bu hocanın yönlendirmesi ile Şam ve Halep’e gitmiştir.

29 Kasım 1244 Mevlâna’nın yaşamında bir dönüm noktasıdır. Bu tarihte Konya’ya gelen ve Mevlâna ile buluşan Şems, Mevlâna’nın yüreğindeki volkanın patlamasına neden olur.

Şems ile Mevlâna’nın sürekli birlikte olmaları halk arasında dedikodulara neden olur. Buna üzülen Şems Konya’dan ayrılır ama Mevlâna Şems’i unutmaz. Dönmesi için mektuplar yazar. Oğlu, Sultan Veled’i Şems’i geri getirmesi için Şam’a gönderir.

Şems ikinci defa Konya’ya geldiğinde Mevlâna onu, kendi çocuğu gibi büyüttüğü Kimya Hatun ile evlendirir.

Dedikodular yine artar ve Şems 1248’de ortadan kaybolur.

Şems’in öldürüldüğü, bu olaya Mevlâna’nın oğlu Alâaddin’in de karıştığı rivayet edilir.

Mevlâna son on yılını Çelebi Hüsâmeddin ile geçirdi. Mevlâna’nın ünlü eseri Mesnevi’nin yazılması da Çelebi’nin ısrarları ile başladı.

17 Aralık 1273 günü vefat eden Mevlâna’nın yaşadığı dönem Anadolu’nun aydınlanma dönemidir. Şeyh Sadreddin-i Konevi, Seyit Harun Veli, Nasreddin Hoca, Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Ahi Evren onun çağdaşlarıdır.

Ahi Evren, Azerbaycan’ın Hoy şehrinde doğmuş, Anadolu’yu adım adım dolaşmış, ahilik teşkilatını kurmuş bir önderdir. Moğol istilasına uğrayan Kayseri’yi ahi teşkilatı ile savunmuş, Moğollara eşi ile birlikte esir düşmüş, beş yıllık esaret hayatından kurtulduktan sonra Konevi’nin daveti üzerine Konya’ya gelmiş fakat Şems’in öldürülmesi üzerine Kırşehir’e göç etmiştir. Burada Moğol yanlılarının fesatları yüzünden Emir Nurettin Caca tarafından öldürülmüştür. Ahi Evren’in eşi Fatma Bacı da aydın bir Anadolu kadını olup, kadınları Bacıyan-ı Rum adıyla örgütlemiştir.

Unesco, doğumunun 800.yılında, 2007 yılını “Mevlâna ve Hoşgörü Yılı” ilan etti. Bu nedenle dünyada, ülkemizde ve Konya’da değişik etkinlikler yapılacak.

Bu konuda ilk etkinliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yaptı. 2005 yılında hazırlanan “Türkiye Mevlevihaneleri” kitabından sonra çekim ve araştırma çalışmaları 11 ülkede yapılan “Dünya Mevlevihaneleri” kitap ve DVD’si İbrahim Dıvarcı ve Fevzi Şimşek’in hazırladıkları kitap, büyük boy olup 288 sayfada 248 fotoğraftan oluşuyor. DVD ise 60 dakikalık bir belgesel. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 2006 da olduğu gibi 2007 de de Mevlâna ihtifalleri 1-17 Aralık tarihleri arasında düzenlenmeye hazırlanıyor.

Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezi, öğretim yılının ilk yarı yılını Mevlâna üzerine konferanslara ayırdı. Prof. Dr. Yusuf Küçükdağ, Dr. Naci Bakırcı, Prof. Dr. Adnan Karaismailoğlu, Yrd. Doç. Dr. Yaşar Erdemir, Dr. Erdoğan Erol Mevlâna konusunda değişik konferanslar verecekler.

Büyükşehir Belediyesi ilk etkinliğini Pakistan’da düzenlenen Mevlâna günlerinde yapacak. Bu etkinlikler İslamabad, Lahor ve Karaçi’de 25 şubat 2 mart tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Büyükşehir’in iddialı bir etkinliği ise  senaryosunu Ömer Lütfi Mete’nin  yazdığı film olacak. Bir diğer iddialı bir etkinlik ise Mevlâna ve Selçuklu dönemi kadın kıyafetleri defilesi olacak.

Selçuk Üniversitesi, Mevlâna Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin 2007 programı hayli yoğun. Çeşitli konferans, dergi yayınları arasında Temmuz ayında gelecek olan iki bin Mevlâna hayranını ağırlayacak uygulama merkezi.

Karatay Belediyesi ise ilk baskısı 2002 de yapılan ve editörlüğünü, Mevlâna Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Yrd. Doç. Dr. Nuri Şimşekler’in yaptığı “Konya’dan Dünyaya Mevlâna ve Mevlevilik” adlı dev kitabının yeni baskısını yapmaya hazırlanıyor.

İlk sema törenleri şair Feyzi Halıcı’nın başkanı olduğu Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından 1959 yılında başlatıldı.

17 Aralık’ta ölen Mevlâna için ölüm Şeb-i Arus yani Vuslat Gecesidir. O gün vuslatına eren o yüce insanın beş büyük eseri günümüze kaldı.

Mesnevi. 6 ciltte 25 bini aşkın beyitten oluşuyor.

Divânı Kebir. 45 bin beyit. Şems’in kayboluşundan sonra söylediği şiirlerden oluşuyor.

Fihi Mâfih. Sohbetleri.

Mecâlisi Seb’a. Vaaz ve sohbetleri.

Mektûbât. Zamanın yönetici ve dostlarına yazdığı mektuplar.        

(*)Mevlâna’dan çev. A.Kadir