Son yıllarda büyük oranlarda artan çevre kirliliği toplum sağlığını tehdit ediyor. Özellikle toprakta oluşan, bunun sonucunda da insanların yediği meyve ve sebzelere geçen ağır metaller zaman içinde vücutta birikerek zehirlenme yapacak düzeylere ulaşabiliyor.

Konuyla ilgili gazetemize bir açıklama yapan Toplum Sağlığı Araştırma ve Geliştirme Merkezi Başkanı Prof. Dr. Nazmi Zengin birçok ağır metalin eser miktarda alınmasının insan sağlığı için gerekli olduğunu söyledi. Prof. Dr. Zengin, “Ancak bu maddeler gereğinden çok alınmaya başlandığı zaman insan bedeni için zararlı olmaya başlarlar. Bu maddelerin önemli özelliklerinden biri canlılarda birikmesidir. Doğadan belli bir miktarın üzerinde alınan ağır metaller zaman içinde vücutta birikerek zehirlenme yapacak düzeylere ulaşabilirler” dedi.

KORUNMAK İÇİN NE YAPILMALI?

Ağır metallerin insan ve toplum sağlığına vereceği zararlardan korunmak için yapılması gerekenleri de açıklayan Prof. Dr. Zengin şunları söyledi: Korunma tamamen çevre bilinci ile ilgili. Bu maddeleri içeren atıkları doğaya rastgele atmamaktan ve bunlarla bulaşmış çevrede yaşamamaktan ya da bunların biriktiği gıdaları tüketmemekten başka çaremiz yok. Dolayısıyla çevre konusunda mevzuat yapan TBMM'ye, bu konuda politika belirleyen hükümetlere, denetimleri yapan belediyelere ve çevre il müdürlüklerine çok büyük iş düşüyor. Ayrıca sivil toplum kuruluşları da hem bilgilendirme hem de duyarlılık oluşturma ve uygulamaların takipçisi olma bakımından önemli bir role sahip. Sağlıklı ve temiz bir çevrede yaşamak bir insan hakkıdır. Çevreyi kirletenler en temel insan haklarımızdan birini ihlal etmektedirler. Bu bakımdan insan haklarıyla ilgili kuruluşlar da olaya sahip çıkmalıdır.

HANGİ AĞIR METAL NE TÜR BİR ETKİYE SAHİP?

Prof. Dr. Nazmi Zengin, bazı ağır metallerin ve insan vücudundaki zararlı etkilerini şöyle sıraladı:

Çinko: Çeşitli deri hastalıkları, solunum yollarında tahriş ve zatürree, nefes almada zorluk, zatülcemp, kanlı balgam, tüm organlarda kanser

Antimon: Göz, boğaz, nefes yollarında tahriş; idrar yapamama, kalp atışlarında düzensizlik, çeşitli deri hastalıkları, akciğer ve mesane kanserleri, gebelerde düşük, anne sütü ile bebeğe geçiş, benzer bulguların bebekte görülmesi 

Kadmiyum: Aşırı yorgunluk, solunum yolu problemleri, soluma zorluğu, böbreklerde işlev bozukluğu, sindirim sisteminde etkilenme, karaciğer zararları, böbreklerin zarar görmesi sonrasında kemik kırıklarının kolaylaşması, olası kanserojen etkili

Cıva: Davranış değişiklikleri (aşırı hassasiyet, korku ve sinirli davranışlar), El, kol, bacaklar ve başta titremeler, Hafızada bozulma ve his kaybı, görme alanı daralması, işitme kaybı, konuşma bozukluğu, kaslarda koordinasyon kaybı, böbreklerdeki birikirse böbrek kanı süzemez ve bunun sonucu olarak da atılamayan cıva daha da zararlı olur.

Arsenik: Ciltte kalınlaşma ve renk koyulaşması, saç dökülmesi ve tırnaklarda kolay kırılmalar, cilt kanseri, kemik iliğinin etkilenmesiyle kansızlık (anemi), kalp ritim bozukluğu

Kılcal damar etkilenimi sonucu dolaşım bozukluğu ve cilt renginde bozulma ve kangrenli dolaşım bozukluğu yaraları, sarılık ile seyredebilen karaciğer ve böbrek fonksiyon bozukluğu, gözde konjunktiva ve kornea hastalıkları, ağır bronşit, karaciğer, mesane, böbrek, prostat akciğer ve solunum yolu kanserleri.

Kurşun: Parmaklar, el ve ayak bileklerinde güçsüzlük, kan yapım sürecinin bozulması sonucu anemi (kansızlık), kan basıncında yükselme (hipertansiyon) oluşabilir. Hafıza kaybı ve konsantrasyon problemleri yaşanabilir. Yüksek düzeyde etkilenmede beyin ve böbrekler ve erkeklerde sperm yapımı zarar görebilir. Dişetlerinde çizgilenme görülebilir. Gebelerde bebeğin beyin gelişimine zarar verebilir. Deri ve mukozalarda solukluk, genel yorgunluk ve bitkinlik, baş ve eklem ağrıları, iştahsızlık, mide-barsak bozuklukları, kabızlık, anemi (kansızlık). Murat Güzel-Memleket