• BIST 109.156
  • Altın 153,298
  • Dolar 3,8173
  • Euro 4,5053
  • Konya -1 °C
  • Nazlı Ilıcak: FETÖ'nün 17/25 Aralık'ta terör örgütü olduğunu anlamadım
  • "Asgari ücret 2 bin 300 lira olmalı!"
  • Savcıdan Nazlı Ilıcak ve Altan kardeşler için ağırlaştırılmış müebbet talebi!
  • Nazlı Ilıcak: FETÖ'nün 17/25 Aralık'ta terör örgütü olduğunu anlamadım
  • "Asgari ücret 2 bin 300 lira olmalı!"
  • Savcıdan Nazlı Ilıcak ve Altan kardeşler için ağırlaştırılmış müebbet talebi!

Şehrin derin hafızasında hüzün..

Seyit Küçükbezirci

Şehrin derin hafızasında hüzün; dünkü, bugünkü lezzetler

 

   Şems’in çeşmesinde yüzünü çırpına çırpına yudu. Kaşları çengel çengel sarkmış, gözlerine inmek üzere.

   Dönünce beni gördü; “Biliyor musun?” dedi; “Üç otuzu devirdik Elhamdülillâh”.

   Sonra, “Sen kimlerdensin?” diye sordu”. “Hacıveliler’den” dedim.

   “Duyardım, Hacıveliler’i” dedi; “Babam ağnadırdı. Ucu görünmez deve kervanları varmış. Gonya’ya üzümü, inciri, gazı, onlar getirirmiş. Hele Aydın’dan üzüm incir şeherde şayia oldu mu, çoluk çocuk Horozlu Han’ın oraya çıkarmış, kervanı karşılamak için”.

   “Tevellüdün gaç?” diye sordu. 1942, dedim. “Daha çocuksun hay len” dedi.

   Yanında bir naylon kap vardı; baktığımı görünce söylemek ihtiyacı duydu.

   “İçinde bekmez var” dedi. “Goca garının canı çekmiş. Can bu, her şeye çeker. Bi bekmez olsa, dedi; içimden duttu, gidip Gadınlar Bazarı’ndan aldım”.

   Dalıp gitti; bana değil, kendi kendine anlatıyordu.

ÜÇ KİŞİNİN YEDİĞİNİ YERMİŞ, BEŞ KİŞİNİN YAPTIĞINI YAPARMIŞ

   “Musalla’yı geçince, iki geçeli, yolun hem sağı, hem solu deniz gibi bağdı. Acı bahar geldi mi, bağ belletecekler kapımda sıraya girerdi. Demirci Hacı’ya döğdürdüğüm okkalı bir belim vardı. Kaldırdığım toprağı alıp ters kapattım mı, belin tersiye vurdum mu, kına gibi toprak olurdu. Şimdiki beller kağıt gibi, onların beldiği toprakta ne üzüm bitecek; ot bile bitmez.

   “Bağ sahibi ablalar, bağ belleyenlere iyi bakardı. Gıvram gatmeri bilin mi? Gabartlamayı bilin mi? Şöyle şırlan yağının içinde yüze yüze kızarmış. Yanında da ayran olurdu ha. Camız yoğurdundan güğümünen. Üç kişinin yediğini yer, beş kişinin belediği bağı bellerdim, tek başıma”.

   “O bağlar ne oldu, diyi mi soran? Elli sene mi, elli beş sene mi önce, bağlara baharda su veren derelerin önü kesildi. O zamanın böyükleri sularla baraç yaptılar, taa şo dağların oralara. Guruya galsınlar”.

   “Eni boyu üç günde dolaşılamaz bağların yeri arsa oldu, gafa parseliynen satıldı. Ben ne mi oldum? Bizim mahallede bir başöğretmen vardı, acıdı bana, mektebe hademe diye aldı”.

   “Ne oldum dimeyecen, ne olacam diyecen. Beş küp bekmezin dizili durduğu eve, şimdi şu yarım kilo bekmezinen gidecem”.

   Birer ayak boyuna inmiş adımlarla yürüdü, evde canı pekmez çeken kadına doğru.

ESKİ KONYA’NIN DÖKÜM ZAMANI; ETLİK AVI, BAĞ BOZUMU, BULGUR KAYNATMA

   Sürü sürü, “dam gibi erkeçler” gelmiyor artık dağ köylerinden. Kenar mahallelerde bulgur kaynatmak için yere on adım büyüklüğünde ocak kanalları kazılmıyor.

   “Konya usulü pastırma” ancak elli yaşın üstündeki zihinlerde. Gençler “irişgi” nedir bilmiyor.

   Konya’nın “kadim mahalleleri”ni pekmez kokusu sarmıyor, köpük savrulmuyor.

   O meşhur Silifke oyun havasında olduğu gibi “Aslı yok yaylasında bin beş yüz koyunumuz” şimdi, hepimizin.

   Geçenlerde bir çocuk soruyordu: Anne üzüm ağaçta mı biter? “Ben domates ağacı hiç görmedim”.

   Eminim, bizim bir yiyip ardından bir yudum soğuk su içtiğimiz pelitleri de bilmezler; “ekmek salması”nı da hiç tatmamışlardır.

SİLLE’DE İHYA EDİLEN BİR AKŞAMDA SAİME YARDIMCI…

   Lâcivert bir gece inmişti Sille’nin üstüne; gökte değirmi bir ay. Birazdan Sille Kültür Konağı’nda Saime Yardımcı konuşacak, Konya üstüne. Konya Aydınlar Ocağı’nın her hafta sekmeden düzenlediği “Salı Toplantıları”ndan biri.

   Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü “buyur ediyor”; baş köşeye.

   Saime Yardımcı, “Konya Kültür Birikimi Denizi”ni satır başları ile sunacağını söylüyor.             Anlatacaklarının birinci dereceden tanığı olmuş, yaşamış, şimdilerde de hatırlatmak için, yaşatmak için yoğun çabalar içinde.

   Yardımcı, “Kadınlar sokağı”nın kızı, Meram’ın gelini. Anlattıklarını bire bir yaşamış kültür insanı.

   Candan dinliyoruz, hay huy içinde unuttuğumuz değerlerimizi hatırlıyoruz; o bağlar için; ekmek ayvaları, hamıdatlı erikler için iç çekiyoruz, hasretle.

   Saime Yardımcı ile kız istemeye gidiyoruz; gelin, güvey davetleri veriyoruz. Pekmez kaynatıyoruz, köpük savuruyoruz, dut yaprakları ile yiyoruz. Çebiç asıyoruz; tandırın ağzını çamurla sıvıyoruz, hava almasın diye. Çebicin damlayan yağına çorba salıyoruz.

   “Et kabağı” dolması yapıyoruz, “terhon”lu yahni pişiriyoruz; “Asma kabağı”na biz et kabağı deriz” diyor, görmeyenlerimize terhonu anlatmaya çalışıyor.

   Anlattığı reçeller bir hoş ediyor bizi; kireç kaymağına yatırılıp pekmez leğeninde kaynamış çıtır çıtır kabak reçelleri, patlıcan reçeli, iğde çiçeği reçeli. Maverde gül reçeli.

   Elinden dilinden geleni yaptı, Saime Yardımcı. Kitaplardan okumamıştı, başkalarından dinlememişti; görmüştü, yapmıştı, öğrenmek isteyenden emeğini esirgemeden öğretiyordu. Satırbaşları açarak Konya bağ, bahçe, mutfak kültürü üstüne çeşitlemeler yaptı, bir saat içinde. Oysa, zaman zemin uygun olsa, arkası yarın denen diziler gibi on gün anlatabilirdi.

   Saime Yardımcı yeni bir kitap hazırlığı içinde, bitirmek üzere. Meram’ın, akla ziyan zengin kültür birikimini yakında sunacak; “Meram Hatıralarda Kalmasın” kitabı ile. Meram’a özgü sebzeler, meyveler, yemekler; kap kacak, pekmez ocakları, tandırlar… Her şey. Çok şükür “Selçuklu Payitahtı” yemeklerde yaşıyor, yaşatılıyor.

   Geçen zamanda Saime Yardımcı Türk kültürüne iki temel kitap daha sunmuştu: “Asırlık Bir Çınar”da “Köklü” Konya ailelerini; “Konya Mutfağı-Asırlık Bağ Evinin Sırları” kitaplarını hediye etti; kültür külliyatımıza…

   Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü, yüksek Konya kültürünün bilincinde. Kadim kültürümüzü, kültür adamlarımızı her fırsatta gündemde tutma çabasında… Sağ olsun.

SİZ BİLMEZSİNİZ BABANIZ BİLİR O SAADET YILLARINI…

   Yaşları kırktan aşağı olanlar, sonradan Konya’ya gelenler, o “saadet yılları’nımetel” sanır. “Metel” nedir bilen. Eminim, parmakla sayılacak kadar az kalmıştır. Masalın Konyalıcasına metel denir. “Metel metel mâliki, oğlu kızı on iki” diye başlanırdı. Konyalıca ince bir dil derinliği olan bir; bir masal yazılıysa “masal”dır; anlatılırsa “metel”dir.

   Neyse. Lafı uzatmayalım; kısadan dönelim “güdek” olsun.

   Çok değil, kırk yıl önceye kadar bu anlatacaklarımı ben beyler gibi yaşadım.

   Daha develer tellâl, pireler berber olmamıştı. Daha balık kavga çıkmamıştı. Kimse elindeki kamışla balina tutmaya kalkmamıştı. “Cambaza bak cambaza” diyenler henüz doğmamıştı…

   Evin babası daha yazdan başlayarak, birem birem liraları bir kenara koyarak güz için “etlik parası”nı denkleştirir.

   Dişi keçiden etlik olmaz; etlik “erkeç” olmalı. Şöyle dağ gibi üç dört yaşında; Cebel dağlarda meşeyle beslenmiş, kekik yayılmış.

   Dedeli, nineli; oğlanlı gelinli; torunlu torbalı evlerin etliği yalandan olmaz. Azından iki, çoğundan dört beş kıl keçi kesilmeli.

   Etleri senitte azından dört kadın doğramalı; koca bir leğen kıyma ile doldurulup kemre ateşinden ocağa oturtulmalı. Kıymalar bol yağda fokur fokur kaynayınca, etler “tatavla” pişince bayat tandır ekmekleri dilim dilim içine salınmalı. Tabaklarda tepeleme kaynar “ekmek salması”na  on el uzanırken, komşulara da eşik atlamadan birer tabak yollanmalı.

   Kaburgalar el el kadar satırlanıp kavrulursa “kemikli kıyma” olur. Ciğerler incecik kıyılır, kavrulur, yağıyla sahanlara dökülerek kalıplanır. İnce kıyılmış ciğer kıyması bizde “Bici kıyması”dır.

   Yirmi dört boy halinde Anadolu’ya gelen Oğuz Boyları’nın Konya’yı yurt tutanları için “sucuk” laf; sucuk Konyalı evde “İrişgi”dir. Anneler, nineler ince bağırsaklara özenle doldurur, oklava ile iyice yassıltır, tellere asılıp günlerce kurutur. Eğer, bizim Konya “İrişgi”sini yememişseniz, nefesinizi tüketmeyin siz daha sucuk denen nimeti tatmadınız.

   Konya’da etlik zamanı yapılan pastırmanın yanında “Kayseri pastırması” pastırmanın uzak akrabasıdır. Olsa olsa hısımıdır.

   Yerim daraldı, uzun uzun “Konya usulü pastırma”nın yapılışını anlatamam. Az kalsalar da daha “Konya usulü pastırma” yapmasını bilen nineler aramızda yaşıyor. Bahçeli bir eviniz varsa, rica edin, size nasıl yapıldığını göstersinler. Yeter ki siz istediklerini getirin.

   Ayıp değil. Siz bilmezseniz babanız, anneniz bilir; o saadetli yılları. Yaşları ellinin üstünde olanlar; Konya’yı çalarlar belki deyip bu topraktan ayrılmayanlar bilir bu anlattıklarımı.

   Son güzlerinde bulun onları. Sonra hayıflanmamak için.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UYARI: Çok uzun metinler, küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Yorumlar
Yavuz Çolak
01 Ekim 2012 Pazartesi 16:30
Hafızamızı yitirirken...
Değerli Hocam; ak saçlı, ak sakallılarımıza çok muhtacız. Allah ömür bağışlasın sizlere, inanılmaz hizmetlar yapıyorsunuz kültürümüze... Ormanı bahane ettik, zavallı keçilerimizi bile yok ettik biz. Eti, sütü, hatta derisi bile bütün hayvanlardan üstün olan, Yaradanın kurban olarak seçtiği o güzelim sevimli hayvanları bile 'günah keçisi' yaptık! Dağlarda yayılan erkecin etine ekmek salmasını bu kayıp nesil nereden bilecek!?
195.175.75.254
Dincer Ulutas
01 Ekim 2012 Pazartesi 16:25
Eski gunler
Sevgili Seyit, beni yine yasli gozlerle ihya ettin. Cunku bende senin gibi dediklerinin cogunu yasadim. Dedemin, halamin evlerinde bekmez kaynatip yaprakla cok yedik, hislendim yine. Hoca kal. Sagol varol.

Dincer
Marblehead, MA ABD
66.30.47.46
Yavuz Çolak
01 Ekim 2012 Pazartesi 16:18
Hafızamızı yitirirken...
Doksan küsur yaşındaki 'Çolaklıoğlu Seyit' Amcam oğullarına, bizlere sitem ediyordu: "Şu köyün etrafına bir bak! Ne eksen bitmez bu toprakta? Uzak diye bahane ettiler, bağları kurutup harap ettiler; yazıklar olsun, kaç çeşit üzüm vardı o bağlarda. Bize at çiftiyle yakın olan bağlar, bunlara traktörle uzak oldu; ne denir bunlara yeğen? Şimdi çocuklar babalarının yolunu gözlüyor; postaylan (otobüs) şehirden üzüm gelecek poşetin içinde de, çoluk çocuk üzüm yiyecek...!? Yazıklar olsun ne diyeyim.
195.175.75.254
Yavuz Çolak
01 Ekim 2012 Pazartesi 16:02
Hafızamızı yitirirken...
Bizim de bir Seyit Amcamız vardı, sülalemizin en yaşlısıydı. Yüz yaşını devirip Hakk'a yürüdü... Köyüme her gittiğimde ziyaret eder, elini öperdim. Diz çöker önünde; anlatırmı acaba eskilerden diye gözünün içine bakardım. Bir cümle etse, bin mâna çıkardı sanki söylediklerinden; bitmese bu sohbet, bu muhabbet derdik. Çalışmayana, üretmeyene kızardı. Bir ziyaretimde; bizim nesile celallenip, kırgınlığını dile getirmişti. Çünkü elleriyle dikip yetiştirdikleri bağlara bakmamış, kurutmuştuk!
195.175.75.254
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2008 Memleket | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0332 352 16 16 | Faks : 0332 352 11 66 | Haber Scripti: CM Bilişim