• BIST 97.717
  • Altın 143,837
  • Dolar 3,5683
  • Euro 3,9936
  • Konya 11 °C
  • İskandinav ülkelerinde oruç süresi 22 saati bulacak
  • Milyonlarca çalışana müjde! Yıllık izin uzuyor
  • Cuntacı komutandan alçak emir: Ezin geçin...
  • İskandinav ülkelerinde oruç süresi 22 saati bulacak
  • Milyonlarca çalışana müjde! Yıllık izin uzuyor
  • Cuntacı komutandan alçak emir: Ezin geçin...

“Hani benim elli direm basdırmam”

Seyit Küçükbezirci

Bir gözü kapalı, bir gözü yarı açık; dirseğine dayanmış tilki uykusundaydı... Beni gördü, kılını bile kıpırdatmadı; sadece kapalı gözünü biraz araladı; sonra ikisini de yumdu... Tezgâhı elli yıllık tezgâhıydı; bereketi kaçar diye herhalde; tozlarına bile dokunmuyordu.

- Hayırlı günler, dedim... Başını yavaşça eğdi; “Sağol” niyetine...

On dakika kadar oturdum, “He bes diyen yok” ... “Eskilerden bir şeyler soracağıdım” dedim.. “Ak guzum, bırak allasen.. Böğün Tayyip Ağa gibi dadım yok” dedi.

Şimdi “Bastırma Yazı”nı yaşıyoruz da “Gonya usülü bastırmayı nasıl yapardınız, diye soracaktım dedim. Gözleri harpadak açıldı. Kalktı, dükkânın köşesindeki dolabına gitti; bir kucak kâğıt indirdi; araya araya bulduğu kâğıdı bana uzattı.

“- Gonya usülü basdırma da galmadı, o basdırmaları yapacak gadın da galmadı. Şunu oku da sıvış” dedi.

 

Âşık Ali Çatak’ın “Pastırma Destanı”

 

Şu beş baharattır bizce muteber

Çemen, tarçın, kimyon, sarımsak, biber

Lokman’ın ruhundan getirir haber

Eti, tuzu cemi tümü pastırma

 

Bunlar macun olur kıvama girer

Usta bunu etin yüzüne sürer

Satışa arz olur kıymete erer

Dilde destan olur gezer pastırma

 

Tarihin bilen yok uzun aşama

Baharatı iştah verir yaşama

Kahvaltıda ağa, beye, paşama

Eşe dosta ikram olur pastırma

 

Kimyanın iliminde terbiye alır

Uzun müddet cerde asılı kalır

Yüzüne baktıkça aklımı alır

Kış günleri hekim olur pastırma

 

Kuşgömüden olur bunun alası

Yumurtayla olur güzel tavası

Bağdaş kurup seni yesem doyası

Çimenlerin iştah açar pastırma

 

Allı gelin gibi vitrinin süsü

Olursa etleri ah bir de besi

Mübareğin pek hoş olur pidesi

Lezzetine doyum olmaz pastırma

 

Âşık Çatak medhin ederse bir de

Devadır mübarek her türlü derde

Doya doya yesem bulduğum yerde

Ecel teri döker nice pastırma.

 

 

 

 

“BASTIRMA YAPMAK BİR ZENAAT, DOĞRAMAK BİR ZENAAT, YEMEK BİR ZENAAT”

“Osmanlı’nın Gonyası’nda dokuz yıl “Şehreminliği” yapan, “Büyük Dedemiz” Hacıvezade Mehmet Efendi’nin kardeşi Haceli Emmi, yeğeni “Böyük Veli Efendi”yi ziyarete gelir; “Yaptırdığın ev mübarek olsun” demeye...

“Ağır misafir”e bastırma ikram etmek “Kişizadelik” de adettendir.

Yeğeni, basdırma doğruyor, Emmi’si için; bir kalın tahta üstünde... Haceli Emmi gözlerinin üstüne düşmüş kırçıl kirpiklerinin arasından hayretle bakıyor yeğeninin doğrayışına... Sinirlendiği belli; “Velii” diyor; “Basdırma öyle doğranmaz zar gibi ince doğrayacan. Bastırma yapmak bir zenaat, doğramak bir zenaat, yemek bir zenaat” diyor; alıyor basdırmayı da, tahtayı da, bıçağı da... Bir dilim kesiyor, ışığa tutuyor; zar gibi basdırma şeffaf pembe bir ışık yansıtıyor.

ÇOCUKLUĞUMUN, GENÇLİĞİMİN KONYA’SINDA “ETLİK AYI”

Otuz yaşına kadar olanlar bu ayların, Ekim ortasından Kasım ortasına kadar Konya için “etlik ayı” olduğunu tövbe yaşamamıştır. Kırk yaşına kadar olanların kulağına bu ayların “Etlik Ayı” olduğu şöyle bir dokunmuştur.

Çocukluğumun, gençliğimin Konya’sında, bu aylarda, at arabaları, bisiklet arabaları, hayvan pazarından Araplar’a, Sedirler’e, Uluırmak’a, Çaybaşı’na, Meram’a habire etlik taşırlardı. Düğeler, danalar, dam gibi kıl keçi erkeçleri, kısır koyunlar, tiftik keçiler.

Babalar, gün doğarken “Hayvan Bazarları”nda olur, kesesine göre evde horanta kalabalıksa bir inek azsa iki kıl keçi alır, arabaya yükler gelirlerdi.

Ekim ortasından Kasım ortasına kadar bağlı bahçeli evlerde bir telaş, bir telaş... Basdırma yapılacak, irişgi doldurulacak, kıyma kavurup çömleklere basılacak; kemikli kıymalar hazırlanacak; ciğerlerinden “Bici kıyması” yapılacak; işkembeler ince ince doğranacak, kelle-kıç ütülecek... Etlik yapılan hayvanın zerresi bile boşa götürülmeyecek; derisi satılıp irişgi için baharat, bastırma için çemen alınacak. Hatırlatıyorum: Gonyalı “sucuk”, demez; “işirgi”, der sucuğa.

Dikkatinizi çekmiştir; hep “Pastırma” yazmıyorum da “Basdırma” yazıyorum.

Doğrusu “Basdırma” da, onun için “Basdırma” diyorum.

“Basdırma” Türklerin bir icadı. Binlerce yıl önce, Hunlar da, Oğuzlar da etin basdırmaya uygun kısımları, eğerlerin altında olgunlaştırılır; aylarca süren seferlerde atlılar bununla beslenirmiş. . El hasıl, her şeyi ile bizim olan bir nimet basdırma. .

 

HANİ BENİM ELLİ DİREM BASDIRMAM

“Eski Gonya”da “Gara Dakım” adamların “Gara Yimek ziyafetleri”nde yer alan yemekler için öyle şahane destanlar söyleşmiş ki, burnunuza kadar tokken acıkırsınız. Hele birinin içinde, dörtlüklerin arasında söylenen nakarat; “Yikte Yavrın yikte/ Basdırmalar Denkde / Ne olursa olsun / Deliganlılıkta..” Varsa…

Kalkıp şıkır şıkır oynamak geçer içinizden.

Dahası da var...

Bir oyun havamız var; seksen yaşındaki Emmimi bile kıpır kıpır kıpırdatır.

“Hani ya, benim elli direm basdırmam

Gonyalımı başgasına gapdırmam”

Türkü “Yörü Yavrım Yörü” diye başlar; “elli direm pırasam ile, elli direm basdırmam ile, elli direm yoğurdum ile, elli direm bulgurum” ile sürer gider.

“HAKİKİ”; “ANAM BABAM GONYA BASDIRMASI” TARİFİ

“Öğünmek gibi olsun” diye söylüyorum; bizim “Gara Dakım Gadınlar”ın yaptığı basdırmanın yanında “Gayseri Basdırması”nın adı okunmaz. “Gayseri Basdırması”, “Gonya Basdırması” Türkiye çapında tanınmamış olduğu için, meydan ona kalmış.

Bakın ben size bugün bir kıyakçılık yapacağım:

Araplar Gara Dakım Kültür Üniversitesi”nde “Gara Dakım Kadim Ev İktisadı” Profesörü Elmas Hanım’ı ikna ettim; “Anam Babam Gonya Basdırması”nın yapılışını anlatması için... İnanın ikna edinceye kadar dilimde tüy bitti...

Elmas Hanım, apartman dairesinde yaşamaya başlayıncaya kadar tam kırk yıl “Etlik Zamanların” bizzat basdırma yapımlarında bulunmuş, uzun yıllar basdırma yapanlarına nezaret etmiş bir “Halk İktisadı” profesörü..

Şöyle anlattı “Gonya Usülü Basdırma”nın yapım sürecini:

“Basdırmalık etin sinirleri olmayacak; kaburga üstü etleri, bud etleri, bel kemiği yanlarının etlerini üç parmak kalınlığında, bir karışa yakın enlilikte, kırk elli santim uzunlukta hazırlayacan. Bu saydığım etlerin basdırması güzel olur.

Bir tahta tekne de altları üstleri iri döğme tuzlarla döşeyecen. Etlerin alt üstü, her yanı tuz içinde kalacak; etler tuzdan görünmeyecek; soğuk bir yere konacak üstüne bir sini örtülecek. Basdırmalık etler böylece yirmi gün iri tuzun içinde yatacak.

Yirmi gün sonra basdırmalık etler tuzun içinden çıkarılacak; tuzu gidinceye kadar temiz su ile yıkanacak; tuz iyice çıkmazsa biraz da tatlı su içinde bekletilecek.

Temiz sudan çıkmış, tuzdan arındırılmış basdırmalar uçlarından sicim geçirilerek, çifter çifter bağlanır; asılır, kuruyuncaya kadar asıldığı yerde bekletilir.

Kuruyan pastırmalar sert bir yerin üstüne konur; tek tek, ağaç tokmakla dövülerek hem yassılatılır.

Sonra, basdırmalar çimenlenir, çimenle her yanı kaplanır, yirmi gün çemenlenmiş haliyle bir ağaç teknede, soğuk bir yerde bekletilir... Çemende yatışı biten basdırmaların yüzlerine ince bir tabaka çemen sürülerek düzeltilir, tekrar asılıp kurutulur”.

İyice tuz içinde pişirilmiş, iyice kurutulmuş “Gonya Usülü Basdırma”, diğer şehirlerin oldu mu oldu ekspres pastırmalarının yanında üstün bir ustalık gerektirir. Cıvıklaşmaz, çikin çikin kokmaz, küflenmez, bozulmaz; altı ay da dayanır, daha fazla da dayanır.

SON SÖZÜM: Basdırma konusunda daha yazacak o kadar şey var ki... Bu yazdığım yarım yamalak bir şey oldu. Ama, yakında bu konuda bir yazı daha yazacağım...

  

UYARI: Çok uzun metinler, küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları
Tüm Hakları Saklıdır © 2008 Memleket | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
Tel : 0332 352 16 16 | Faks : 0332 352 11 66 | Haber Scripti: CM Bilişim