Canan Karatay: Konyalı çocuğu unutamam!

Canan Karatay: Konyalı çocuğu unutamam!

Kalp ve İç Hastalıkları Profesörü Canan Karatay, unutamadığı olayları ve anılarını anlattı... Aile ve eğitim hayatını İlter’e anlatan Karatay, kendisine yönelik eleştirileri de yanıtladı

 

Pazartesi Sohbeti’nin bu haftaki konuğu Prof. Dr. Canan Karatay... Karatay’ın ezber bozan tavsiyelerine geçmeden önce hayatını bir okuyun istedim, çünkü bu kadar kişiyle söyleşi yaptım, biliyorum ki, bu ülkede kimse kolay kolay bir yere gelmiyor. Karatay da o bedeli ağır ödeyenlerden biri, ama hiç gocunmadan, çekinmeden, hep gülümseyerek...

-Siz nasıl doktor olmaya karar verdiniz?

Aslında önceleri mimar olacağım diye tutturmuştum. Yatılı okulda biz hafta sonu da çıkamadığımız için daimi yatılılar, bizi yetimhanelere götürürlerdi. Çocuklarla oynardık, öyle büyüdüm. Başkasına yardım, el atma, çok küçük yaşta başladı bende. Kardeşlerimiz vardı orada. Zeynep Kamil’e giderdik ve hasta çocuklara hikâyeler okurduk. Gönlümde doktorluğa karşı kıpırdamalar başlamıştı. Sonra babam hastalandı, hastaneye yattı, çıktı derken ben tıp okumaya karar verdim.

-Çok mu çalışkandınız okulda?

Hayır.

-Çok şaşırtıcı, tersine cevap beklerdim.

Yok, başarılıydım ama çok ihtirasım yoktu. Sosyal yönlerim daha fazlaydı.

-Tıp yılları?

Müthiş geçti, büyük keyif aldım. Yazları köylere gidip çalışırdık. Genel dahiliye stajı bittikten sonra insan hasta görmek istiyor. Ne kadar çok hasta görürseniz bilginiz o kadar artıyor. Binlerce hasta bakmışımdır, kurtarmışımdır.

-Ya kaybettikleriniz?

Bu soruyu soracaksınız diye çok korkuyordum... (Gözleri doluyor) İnşallah ağlamam.

-Var mı unutamadığınız?

Hiçbirini unutmadım. Bir çocuk vardı... Konya’dan gelmişti... Çok ağır kalp romatizması vardı, kalp artık isyan etmişti. O çocuğu kaybettik, 12 yaşındaydı... Nöbetçiydim. Hiç unutmuyorum, babası bana hücum etti ve “Siz öldürdünüz çocuğumu’’ diye bağırdı. Zaten perişanım.. Oturdum, başladım ağlamaya. Ama nasıl ağlıyorum, durdurmak mümkün değil. Sonra arkadaşlarım sakinleşeyim diye bana iğne yapmak zorunda kalıyorlar. Belki de bu yüzden insanlar hastalanmasın diye uğraşıyorum.

(O sırada masaya salatalar geliyor ve Canan Karatay başlıyor söylemeye... “Mısır istemiyoruz efendim. Nereden çıkmış bu mısır merakı? Türk mutfağında mısır mı var? Gaziantep mutfağında mısır mı var? İçeri seslenin, laf etti deyin, GDO’lu mısırları bize yedirmeyin...’’)

-Niye kalp?

Bizim zamanımızda mecburduk iç hastalıkları yapmaya. 5 yıl yaptım, arkasından tez yazdım, sonra jüri ile imtihan. Benim çalıştığım merkez tedavi kliniğiydi ve ben nur içinde yatsın Prof. Reşat Garan’ın yanında çalışıyordum, o Türk Kardiyoloji Derneği Başkanı’ydı. 1972’de ben iç hastalıkları uzmanı oldum. Aynı yıl ilk defa bizim hastanede koroner yoğun bakım kuruldu. Hocam Avrupa Kardiyoloji Derneği’nden “Gençleri bize yönlendirin’’ çağrısı alıyor ve ben İngiliz Hükümeti’nin bursuyla o merkezde 2 yıl çalıştım. Bir kardiyoloğun tek başına kalbe pil takmasını orada öğrendim, Türkiye’de ilk uygulayanlardanım. Sonra boyundan hastaya yoğun bakımda ilaç verilmesi... İlk defa orada öğrendim, uyguladım. Türkiye’de ilk mücadelem böyle başladı aslında. “Boyundan mı girilirmiş, hastaları mı boğazlıyoruz?’’ dediler. Şimdi bütün yoğun bakımlarda kullanılan teknik bu.

-Hayatınız hep mücadeleyle mi geçti?

Herhalde dünyaya bu yüzden gönderilmişim ben. (Gülüyor) Hep mücadele, bir şeyi yerleştirme, geliştirme... İngiltere’den sonra Türkiye’de “koroner yoğun bakım’’ın kuruluşu ve sonra koroner anjiyo öğrenmek istedim ve Güney Afrika, Capetown Üniversitesi’nde 2 yıl ileri kardiyoloji öğrendim. Orada da bacaktan koroner anjiyoyu öğrendim, burada etmediğim kavga kalmadı yerleştirmek için. Abilerimiz ablalarımız “Bacaktan anjiyo mu olurmuş?’’ diyorlardı. Bugün uçan sineğe bacaktan yapılıyor.

-Sürekli kavga ettiniz yani...

Evet. Ona programlanmışım. Rahat batıyor. Gençken daha serttim. İnandığımın arkasından giderdim. Bu daha yumuşamış halim, 70 yaşındayım artık. Ne dediysem 3 vakte kadar çıkıyor.

-Peki bütün bu kariyerin yanında, ne zaman evlendiniz?

1979 yılında, 36 yaşımda evlendim. Türkiye standartlarına göre son derece geç bir yaş, hele o zamanda. Bana göre hiç geç değildi. Sürekli “Hadi kızım’’ diyorlardı. Annemin bir sürü arkadaşı damat adayı getiriyor “Aman Canan evlensin’’ diye, ben “Hayır önce mesleğim’’ diyorum.

-Eşinizle nasıl tanıştınız?

Yine anneler kanalıyla. Görücü usulu yani. Eşimin annesiyle annem yolda karşılaşıyorlar, yıllardır görüşmemişler ve sohbette bizleri tanıştırmaya karar veriyorlar. Tanışıyoruz, kafamız uyuyor. O zamana kadar ben çok karşıydım görücü usulüne, ama bakın öyle evlendim. (Gülüyor) 36 yıldır evliyiz. 40 yaşında bir oğlan doğurdum.

-36 yıllık evliliğin sırrı ne?

Sevgi ve saygı, o kadar. Siz yeni nesil beceremiyorsunuz. (Gülüyor)

(Sofraya taze peynir geliyor. “Taze peynir her daim masanızda bulunsun. Bu içliköfteyi de yiyebiliriz çünkü haşlama. Kızartmasından uzak durun... Bir de niye sos koydunuz buna? Ne gerek var? Sade ve basit en iyisidir, anlatamıyorum bu ülkede... İçliköfte çok sağlıklıdır. İçinde bulgur, kıyma, soğan ceviz ve ceviz yağı vardır. Çiğköfte de iyidir.’’ Canan Karatay anlatıyor, Develi Restoran’a gelen her müşteri bizim masaya uğrayıp “Hocam burada ne yemek lazım?’’ demeden geçmiyor.)

-Amerika’da eşinizle birlikte 12 yıl kaldınız. Orada çalışmalar yaptınız. Niye döndünüz?

Niye geldik? Bir kere insan özlüyor. İkincisi de kalın vatandaşlık verelim falan dediler ama hiç istemedik. Annem ziyarete geldi ve dedi ki “Ben seni Amerikalılara hizmet edesin diye büyütmedim dön memleketine hizmet et!’’ dedi. Odur! Döndük.

-Biz sizi ne zaman duyduk? Ne oldu da memleketin bir Canan Karatay gerçeği oldu birdenbire?

Haklısınız kendi hayatımı devam ettiriyordum ve sonra “Canan Karatay Diyeti’’ kitabını yazdım ve hayatım değişti. (Gülüyor) O zaman ilk sağlık üniversitesi rektörüyüm. “Kolesterol ilaçlarını boşverin, kolesterol gereklidir’’ dedim, kıyamet koptu. Herkes saldırdı. Bu arada kaç yayınevi “Bu kitap satmaz’’ diye beni reddetti biliyor musunuz? Hay Kitap’tan Nihal Hanım okudu ve bastılar. Satmaz dedikleri kitabın satışı 1 milyona yaklaştı.

-Popüler olmak nasıl bir his?

Hayatım hiç değişmedi. Yaşım ilerledi. İşim yoğunlaştı. Rahat edeceğime. Günde en az 10 hasta bakıyorum. Çok sevildiğimi hissediyorum ve çok mutlu oluyorum, gülümsüyorum ilgiyi gördükçe...

CANAN EFENDİGİL KARATAY KİMDİR?

1943 yılında Elazığ’da doğdu. 1961 yılında Üsküdar Amerikan Kız Lisesi, 1967 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun oldu.

1972 yılında İstanbul Üniversitesi Tedavi Kliniği’nde iç hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamladı. İngiliz hükümeti bursu ile Liverpool Regional Cardiac Center’da kardiyoloji alanında uzmanlık eğitimine başladı. 1974-1976 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Tedavi Kliniği’nde baş asistan olarak çalıştı.Bu sırada Türkiye’de bir kardiyolog olarak (cerrahi yardım almaksızın) bir ilki gerçekleştirdi. Kalıcı ve geçici kalp pili implantasyonu tekniğini başarıyla uyguladı. Koroner Yoğun Bakım’da ‘Vena Subklavya Ponksiyon’ tekniğini yerleştirdi.

1976-1978 yılları arasında, Güney Afrika Cape Town Üniversitesi Groote Schuur Hastanesi’nde, dünyada ilk kez kalp nakli ameliyatını gerçekleştirmiş olan Christian Barnarnd’ın ekibinde çalıştı. Doçentlik tezini kalp nakli yapılmış hastalar üzerinde gerçekleştirdi. 1979 yılında doçent oldu.

İstanbul Üniversitesi Kardiyoloji Enstitüsü’nde, Cape Town’da eğitimini görmüş olduğu (şu anda ülkemizde yaygın bir şekilde uygulanmakta olan) ‘femoral arter’ yolu kullanılarak yapılan koroner anjiyografi tekniğini (Judgkin tekniği) yine ilk kez ülkemizde uyguladı ve bu uygulamayı ülkemize yerleştirdi. 1987-1995 yılları arasında State University of New York Health Science’de kalp hastalıkları alanlarında araştırmalar yaptı.
1995-1997 yılları arasında Gaziantep ve İstanbul’daki birçok özel hastanede, ‘koroner yoğun bakım’ ve ‘koroner anjiyografi laboratuvarları’nı kurdu.

1997-2002 yılları arasında Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, 2002-2006 yılları arasında da Kadir Has Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak görev yaptı.

2006-2010 yılları arasında Türkiye’de ilk ve tek sağlık üniversitesi olan İstanbul Bilim Üniversitesi’nde rektörlük yaptı. Halen İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde, İç Hastalıkları ve Kardiyoloji Ana Bilim Dalları’nda öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.
M. Canan Efendigil Karatay, Ali Başak Karatay ile evlidir. Çiftin Mehmet Rahmi Karatay adında bir oğulları bulunmaktadır.